Burgemeester Bilker kritisch over rol provincie
De provincie is een bestuurslaag die er nog maar sinds 1850 is. Johann Rudolph Thorbecke heeft de provincie gecreëerd, vanuit historisch oogpunt. De Republiek der Verenigde Nederlanden was immers ontstaan uit zeven gewesten, waar Friesland er één van was.
In zijn wekelijkse column op de site van de gemeente Kollumerland c.a. is burgemeester Bearn Bilker zeer kritisch over de rol van de provincie. Hieronder de tekst zoals die ook op de website van de gemeente te lezen is.
De provincie is een bestuurslaag die er nog maar sinds 1850 is. Johann Rudolph Thorbecke heeft de provincie gecreëerd, vanuit historisch oogpunt. De Republiek der Verenigde Nederlanden was immers ontstaan uit zeven gewesten, waar Friesland er één van was.Het koninkrijk der Nederlanden op het Wener Congres tot stand gekomen, was een verbintenis van de Zuidelijke en Noordelijke Nederlanden. De koning was destijds een verlicht despoot, dus alles voor het volk en niets door het volk. De koning kon natuurlijk niet alles op zijn eentje voor elkaar boksen, dus had hij ministers (letterlijk dienaars) en commissarissen des konings nodig, om zijn beleid uit te voeren.
Dat was van 1815-1850. De commissarissen waren letterlijk degenen die er voor zorgden dat het beleid in Den Haag bestemd voor de lagere overheden hier werd uitgevoerd.Toen kwam Thorbecke met zijn liberale grondwet en werden er drie lagen van overheden gecreëerd: rijk, provincie en gemeente. Ons land werd toen voor het eerst een eenheid in bestuur, met een gedecentraliseerde overheid, als een constitutionele monarchie. Niet de personen stonden meer voorop, maar de organen, die gekozen werden. De koning raakte zijn macht kwijt en de ministers waren verantwoordelijk. Zij moesten verantwoording afleggen aan de gekozen Tweede Kamer en aan de toen nog benoemde Eerst Kamer, maar die werd later, getrapt weliswaar, ook gekozen.De provincie was meteen al een vreemde eend in de bijt. Thorbecke kon, gezien in de tijd, niet anders dan die bestuurslaag creëren. Er was sprake van de historische gewesten, die altijd onafhankelijk waren geweest. Als men die zou opheffen, was dat politiek niet haalbaar geweest. Maar het gevolg is dat we er nu nog mee zitten.
Sinds 1850 zijn de ontwikkelingen natuurlijk veel verder gegaan. We hebben gezien dat de rijksoverheid en de gemeentelijke overheid verreweg de belangrijkste zijn, in beleid en uitvoering.Daar is Europa sinds de Tweede Wereldoorlog bij gekomen. We zien dat nu heel sterk. In bestuurlijk Nederland gaat het nu ook vooral om schaalvergroting. Het Rijk en de gemeenten werken daar hard aan mee. Nederland door in Europa steeds meer de voordelen te behalen. De gemeenten door steeds meer samen te werken en vooral door te herindelen. Dit allemaal omdat gemeenten veel taken hebben gekregen en er nog meer zullen krijgen. En wat doen de provincies? Sinds 1850 niets! Dat is op zijn zachtst gezegd merkwaardig. Dat zijn de externe ontwikkelingen, waarop de provincies niet anticiperen.
Nu de interne ontwikkelingen.We blijven dichtbij huis, maar we kunnen de voorbeelden in Drenthe en nu ook in Groningen er ook wel bij aanhalen. De provincie Fryslân is bezig, je kan bijna wel zeggen uit volle overtuiging, om de gemeenten zo snel mogelijk te doen herindelen. Afgezien van het feit dat met de regering Rutte de provincie een kleinere rol heeft gekregen als regisseur in het proces van de gemeentelijke herindeling, laat Fryslân nog op basis van een verouderde motie Heijnen zien dat het de regierol serieus oppakt.
Nu is net het standpunt van Gedeputeerde Staten bekend geworden. Dit als reactie op de respons van de gemeenten op de reactie van GS op het rapport van de Wijze Mannen. Gemeenten langs de Waddenkust moeten per 1 januari 2015 ingedeeld zijn. Achtkarspelen en Tytsjerkeradiel mogen (voorlopig) blijven bestaan en de rest komt later wel eens. Het voert me te ver om er nu in detail op in te gaan, maar als je het zo opsomt, zijn er grote verschillen te bespeuren. De vraag kan gesteld worden: was dit de bedoeling van de motie Heijnen? Afgezien daarvan, is het op dit moment niet realistisch dat gemeenten, ook de onze, per 1 januari 2015 moeten worden ingedeeld.
De regering is gevallen. Onbekend is het wat er in Den Haag staat te gebeuren. Het proces dat bijvoorbeeld Kollumerland voert met zijn inwoners om te komen tot een toekomstverkenning, waarbij herindeling één van de drie opties is, die onderzocht wordt. Het is gewoon onmogelijk om dat in een jaar voor elkaar te krijgen.Let wel: het moet een lang proces door en tenslotte ook door de Tweede Kamer en Eerste Kamer. Die nemen herindelingen altijd zeer serieus, en terecht. Maar wat nog vreemder is, is dat de provincie Fryslân wel luistert naar de ene groep van gemeenten, maar bij een andere groep iets oplegt. Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel worden op hun wenken bediend, de anderen moeten maar zo snel mogelijk worden ingedeeld…Op basis waarvan?
De gemeenteraad van Dantumadiel heeft duidelijk kenbaar gemaakt dat ze in deze periode niets wenst. Wellicht wel enkele vormen van samenwerking, maar dat is het dan ook.Kollumerland heeft kenbaar gemaakt dat een drietal opties onderzocht moeten worden. Dongeradeel is het verst, die wil herindelen met in ieder geval twee buurgemeenten. En Ferwerderadiel heeft bij mijn weten nog helemaal niets gedaan of gezegd…De provincie zegt echter dat deze vier gemeenten per 1 januari 2015 één gemeente dienen te zijn.
Nu de provincie zelf. Zowel extern als intern laten ontwikkelingen zien dat er met en in de provincies van alles gebeurt, maar dat ze zelf geen visie hebben op hun bestuurlijke toekomst, ook niet in Fryslân. Zodra er ook maar iemand zegt dat we aan landsdelen moeten denken, dan wordt er direct gereageerd! “Fryslân fan de kaart? Dat is gekkenpraat.” Maar waarom mogen die emotionele argumenten bij Fryslân wel worden gebruikt en niet als het om gemeenten gaat? Let maar eens op, daar zit een groot verschil in argumentatie.
In de toekomst hebben we behoefte aan drie sterke bestuurslagen: Europa, Rijk en vooral gemeenten. Die laatste moet je steeds sterker maken. Sterkere en grotere gemeenten hebben op den duur geen behoefte aan die extra tussenlaag, de provincie. Er zal wel een motie in de Tweede Kamer moeten worden aangenomen, waarin gevraagd wordt dat het Rijk de regie neemt als het om de toekomst van de bestuurskracht van de provincies gaat.
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.