Laatste week in Aldtsjerk expositie GRAFIEK: Loman

ALDTJSERK – Jan Loman is in 1918 geboren in Gorredijk en in 2006 gestorven in Beetsterzwaag. Hij is vooral bekend geworden en gebleven dankzij zijn logo voor de Waddenvereniging, maar hij maakte veel meer dan dat ene logo met de gestileerde horizon, vogel en zon.

ALDTJSERK – Jan Loman is in 1918 geboren in Gorredijk en in 2006 gestorven in Beetsterzwaag. Hij is vooral bekend geworden en gebleven dankzij zijn logo voor de Waddenvereniging, maar hij maakte veel meer dan dat ene logo met de gestileerde horizon, vogel en zon. Vooral het eiland Schiermonnikoog was belangrijk voor Loman en evengoed een thuis als zijn huis op de wal. Hij kende de wadden en de zandplaten in dit gebied waarin alles in beweging was en is. Het wad paste bij hem en is een ongelooflijk rijke inspiratiebron geweest.

Ruimte
Alles staat in de ruimte, en beweegt door de ruimte heen, maar de ruimte zelf is ruimte en ruimte laat zich niet vatten. Ruimte laat in de werkelijkheid of virtual reality, in woorden of beelden dingen zijn, laat mensen, dieren, flora en fauna verblijven of voortbewegen, laat zand stuiven, water spatten, stof dwarrelen. Loman was in staat om het wad te verbeelden als iets aards of grijpbaars en tegelijk als iets dat lijkt op te lossen en ongrijpbaar is en in zijn verbeeldingen was er die ruimte, ongrijpbaar niet te vatten, maar aanwezig, de ruimte waarin iets tot stilstand kwam of het punt van bewegen leek te zijn aangeland. En het is die ruimte die mensen raakt in het logo en in veel andere werken van Loman.

Werelderfgoed
Die ruimte had Loman nodig en het is die ruimte die hem mede naar Schiermonnikoog trok. Loman was een met het waddengebied, niet alleen door wat hij zag, maar ook omdat hij besefte hoe kostbaar en kwetsbaar dit gebied was (en is) als natuurgebied in voortdurende ontwikkeling. De Waddenzee is nu wel Unesco erfgoed dat zich uitstrekt tot in Denemarken, maar de Waddenvereniging heeft zichzelf nog niet kunnen opheffen. Het werk gaat nog door. Dat de wadden tot het werelderfgoed gerekend worden, is mede te danken aan de inzet van een groep mensen waarvan Loman van begin af bij betrokken was.

Pioniers
Ze waren pioniers en wilden gezamenlijk actie voeren om te zorgen dat de Waddenzee geen industriegebied zou worden. Ze wilden vervuiling tegengaan en wat hier leefde beschermen en voorkomen dat het gebied ingepolderd werd, teveel recreatie of overbevissing of olieboringen enzovoort het evenwicht zouden verstoren. Dat kon alleen door gezamenlijk de schouders eronder te zetten. Dat Loman een dergelijk aansprekend logo heeft ontworpen en geschonken, droeg bij aan de bekendheid van de vereniging. Het logo is nog steeds in gebruik, ook op de verschillende uitgaven en gadgets en kleding die de Waddenvereniging in haar assortiment heeft. Het logo is een begrip geworden, en veel bekender dan de ontwerper Loman, Het is museale kunst, het Fries museum heeft de voorstudies en ontwerptekeningen aangekocht. Het museum heeft ook ander werk van Loman in de collectie.

Land- en zeeschap
Dat Loman het wad heeft weergegeven in schilderijen, grafiek, fotografie, objecten en haiku is bij velen niet bekend. Hij kon zich steeds weer laten inspireren door het land- en zeeschap van de wadden en het is een vaste waarde geworden in zijn rijkgeschakeerde oeuvre. De zeefdruk Waddenwind uit 2000, meet 35 cm x 50 cm, is te zien is in Galerie Bloemrijk Vertrouwen en hangt nu in de expositie GRAFIEK (t/m 15 december). Het blad Waddenwind bestaat uit enkele strepen of balken die het zand, de zee en de lucht of wind verbeelden, of misschien wel de gedachte of herinnering daaraan, want het is ongrijpbaar, zoals wind ongrijpbaar is en alleen gevoeld wordt of gezien omdat het iets in beweging zet. Beweging is een kenmerk van vele werken van Loman.

Essentie
Op het eerste gezicht lijkt Waddenwind, zoals meer van zijn zeefdrukken, eenvoudig, maar dat is schijn. Om tot zulke ‘uitgeklede’ abstracties of stileringen te komen is een groot gevoel voor maat, ritme, verhouding en compositie nodig. En dat bezat Loman. Hij wist precies hoe hij spanning en evenwicht in een beeld kon brengen. Dat Loman landschappen kon terugbrengen tot de essentie lijkt misschien vanzelfsprekend, maar dat kon hij alleen omdat hij dat landschap ‘en passant’ had verinnerlijkt. Tijdens zijn verblijf heeft hij vele lange wandelingen gemaakt op zijn geliefde Schiermonnikoog. Loman keek als kunstenaar naar de beweging van het tij, het verglijden van de tijd, nam waar hoe de afwisseling van donker en licht het wad veranderde en nam de betrekkelijke leegte keer op keer in zich op.

Verbeelding
Hij kreeg er nooit genoeg van en bleef gefascineerd door dit gebied. Ook toen hij niet meer zulke lange wandelingen kon maken verlangde hij ernaar tot aan het eind van het eiland te kunnen gaan. Vrienden maakten dat mogelijk en namen hem mee in een ‘strandkarretje’. In zijn kielzog zagen ze hem een worden met het wad en wisten dat hij daar geluk uit putte. Hij kon het wad oproepen, letterlijk ‘verbeelden’. In die verbeeldingen drukt hij het wad uit. Zijn verbeeldingen zijn meer dan natuurgetrouw natekenen of zo realistisch mogelijk kopiëren, het zijn werken die eerder het wezen van het wad raken als een moment in de tijd op die plaats en tegelijk als iets dat was, is en bleef.

Haiku
In die luchten boven het wad moet Loman keer op keer overvliegende vogels gehoord hebben en ze eindeloos nagekeken hebben, om de beweging ook veel later nog weer op te roepen aan de werktafel. Precies zoals die vogel boven de horizon in het logo. De vogels bij het wad komen in gecondenseerde vorm terug in zijn haiku. Een van die haiku, een van oorsprong Japanse dichtvorm met drie regels, van achtereenvolgens vijf, zeven en vijf lettergrepen, luidt:

zwervende vogels
verward in hun schaduw
voorbij Willemsduin

Stilte
De galerie houdt werk van Loman in stock van onder meer Galerie Wagemans. Werk waarin hij de stilte en ruimte van het wad en andere landschappen in de Noordelijke provincies, Noorwegen en Indonesië uitdrukt, de getijden, sporen op het strand, erosie en geologische geschiedenis. En abstracte weken  zoals in de zeefdruk Zonder titel uit 1986, waarin een lijn enkele vlakken in balans houdt in de ruimte.

Gerhild van Rooij, Curator Galerie Bloemrijk Vertrouwen in Aldtsjerk
Cultuurrubriek: Te zien in … nr. 74

Foto’s
1  Jan Loman, Waddenwind, 2000, zeefdruk h35 cm x  b50 cm
2  Jan Loman, Waddenlogo
3  Jan Loman,  Magerøya, 1988, zeefdruk h50 x b 65 cm

• Facebook
• X
• Linkedin
• Whatsapp
• Whatsapp
• Mail