Landelijke woningbouw-ambities blijven achter, maar Friese gemeenten bouwen bijna alles
LEEUWARDEN – De gemeenten in ons land hebben ruim een kwart van de woningbouw-ambities die ze vier jaar geleden formuleerden niet gehaald. Van de ruim 357.000 huizen die tussen 2022 en 2026 gebouwd zouden worden, zijn er 264.000 daadwerkelijk gerealiseerd. Dat is 74 procent, blijkt uit onderzoek van de streekomroepen samen met de regionale omroepen en de NOS. De Friese gemeenten hebben hun woningbouwambities van de afgelopen jaren grotendeels wel waargemaakt.
Alle achttien Friese gemeenten deden mee aan het onderzoek. Samen realiseerden zij ruim 93 procent van de beloofde nieuwbouw. Opvallend daarin is vooral Ameland, het eiland kreeg er 92 nieuwe woningen bij, terwijl het voornemen was om er 48 te realiseren en behoort daarmee landelijk tot een van de best presterende gemeenten. Schiermonnikoog mikt op 70 woningen tot 2030 en realiseerde er tot nu toe 16.
In 2026/2027 worden er nog ongeveer veertig woningen opgeleverd. Daarmee liggen we aardig op koers. Desalniettemin is en blijft het uitdagend om nieuwbouw te realiseren op een Waddeneiland. – gemeente Schiermonnikoog
In Noardeast-Fryslân is tot en met 2025 de bouw van 420 woningen gerealiseerd. De gemeente werkt vanuit de regionale woondeal toe naar 1.425 woningen tot 2030. Achtkarspelen stelde in 2022 een programmering vast van 787 woningen en sprak in de woondeal af om minimaal 772 woningen tot 2030 te bouwen. Tot eind 2025 zijn daar 282 woningen gerealiseerd.
Tekst loopt door onder de video
Het realiseren van ambities is alleen mogelijk als knelpunten in netcongestie, stikstof, financiën of capaciteit worden opgelost. Hiervoor staat voor een groot deel het rijk aan de lat. – gemeente Achtkarspelen
In Tytsjerksteradiel zijn 343 woningen gereed gemeld, waarvan 282 nieuwbouwwoningen en 60 via verbouw of splitsing. De gemeente sprak geen vast aantal af, maar zet in op versnelling en betaalbaarheid. Dantumadiel koos bewust zonder harde aantallen te werken; in deze periode zijn 265 woningen geprojecteerd.
Woningbouw kent een lange doorlooptijd: planvorming, besluitvorming, procedures en realisatie vallen vaak in verschillende bestuursperiodes. Hierdoor worden ambities niet altijd binnen één collegeperiode volledig zichtbaar in gerealiseerde aantallen, terwijl de voortgang inhoudelijk wel op koers ligt. – gemeente Dantumadiel
Fors bouwen
In veel gemeenten is het woningtekort een van de belangrijkste onderwerpen in de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen, nu over precies twee weken. Vier jaar geleden was dat niet anders. De meeste gemeentebesturen die toen na de verkiezingen gevormd werden, spraken de ambitie uit fors te (laten) bouwen. Dat deden ze meestal in het coalitieakkoord, soms ook in aparte woonvisies of woondocumenten. Afgaande op de gegeven antwoorden hebben de Friese gemeenten de ambities het best gerealiseerd. In Noord-Holland en Utrecht werd minder dan zeventig procent van de beloofde huizen gebouwd in de afgelopen collegeperiode.
Bezwaren van omwonenden
Hoe komt het dan dat de bouw-ambitie niet wordt gehaald? Daar noemen de gemeenten verschillende factoren voor. Meer dan tachtig gemeenten zegt last te hebben van de tijdrovende bezwaar- en beroepsprocedures van omwonenden. De tweede grote vertrager is stikstof, dat 64 keer genoemd wordt. De gemeenten klagen dat de onzekerheid over de regelgeving belemmerend werkt. Andere veelgenoemde oorzaken voor vertraging zijn oplopende bouw- en materiaalkosten, netcongestie (geen ruimte op het elektriciteitsnet) en personeelstekort bij bouwers of gemeenten zelf. Tenslotte wijzen tientallen gemeenten op de tijdrovende bouw- en vergunningsprocedures.
Makelaar Berend Wijmenga uit Hurdegaryp, voorzitter van de Friese afdeling van de Nederlandse Vereniging van Makelaars (NVM), vindt dat in de Friese gemeenten meer nieuwe huizen gebouwd moeten worden. “Bouwen is één van de oplossingen om weer een gezondere woningmarkt te krijgen”, volgens Wijmenga. “Maar je kunt ook woningen splitsen of denken aan tiny houses.” De reden dat sommige nieuwbouwambities niet gerealiseerd zijn, ligt volgens Wijmenga niet bij de bouwers.
“Wij horen aan tafel dat het bouwtechnisch heel snel kan. Het lijkt meer te zitten in moeilijke vergunningsprocessen en bijvoorbeeld de beperkte capaciteit van het stroomnet.”
De regionale- en streekomroepen vroegen alle 342 gemeenten in Nederland welke nieuwbouw-ambitie is opgeschreven in de Coalitieakkoorden van 2022 en wat er in vier jaar tijd feitelijk is gebouwd. We kregen antwoord van 280 gemeenten, een respons van 82 %. De cijfers in dit artikel zijn gebaseerd op die respons. 167 gemeenten hebben zelf een ambitie geformuleerd voor de periode 2022-2026. Voor 90 gemeenten konden die afleiden uit hun ambities voor andere perioden (meestal het tijdvak 2022-2030). 23 gemeenten hebben geen ambitie geformuleerd en is ook niet op een andere wijze te berekenen.
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.