Nieuwe Friese kerndoelen taal en cultuur actualiseren Fries onderwijs: “Der moatte wol seker stappen set wurde”
LJOUWERT – De Friese kerndoelen taal en cultuur op basis- en middelbare scholen zijn vernieuwd en treden vanaf 1 augustus 2026 in werking. Alle scholen in Fryslân krijgen tot schooljaar 2030-2031 de tijd om ze een plekje te geven in het onderwijs. Het ververste curriculum streeft ernaar om alle leerlingen de Friese taal te laten leren en begrijpen en om elke leerling te laten groeien. Al sinds 2021 worden scholen door Taalplan Frysk 2030 ondersteund om een volledig aanbod Fries te verzorgen zodat er vanaf 2030 geen ontheffingen meer nodig zijn voor Fries onderwijs. Ambitieus? “Grif, mar ek realistysk.”
Verandering
Ontheffingen zijn officiële toestemmingen om af te wijken van regels binnen het onderwijs, en kunnen voor Friese lessen worden aangevraagd bij de Gedeputeerde Staten van Fryslân. Slechts 26% van de basisscholen en 39% van de middelbare scholen hadden in 2018 geen (gedeeltelijke) ontheffingen voor Fries onderwijs aangevraagd. Een nieuwe meting in 2022 stuitte op soortgelijke percentages. Dat betekent dat het 74% van de basis- en 61% van de middelbare scholen in Fryslân niet slaagde om aan de regels te voldoen. Dat moet na de implementatie van de nieuwe Friese kerndoelen taal en cultuur anders, vindt provincie Fryslân.
Om te garanderen dat iedere leerling de kans krijgt om zich te ontplooien en om uiteindelijk te kunnen bewegen richting ontheffing-vrij Fries onderwijs, moeten scholen vanaf komend schooljaar zorgen voor een rijke, Friese leeromgeving. “De doelen binne grif ambisjeus, mar ek realistysk”, denkt Ineke Rienks, beleidsadviseur Taal & Onderwijs bij Provincie Fryslân. “Der moatte wol seker stappen set wurde.”
Obstakels
Bijvoorbeeld door te investeren in bekwame docenten. Het Friese onderwijs kampt met een lerarentekort, maar daar probeert Taalplan Frysk 2030 een oplossing voor te bieden. Met de campagne Jou Frysk worden jongeren gestimuleerd om te kiezen voor een opleiding tot docent Fries. Rienks: “De kampanje is yn jannewaris 2026 fan start gien. Yn totaal binne der no al 50 minsken dy’t in petear oanfrege hawwe en ek al 5 konkrete oanmeldingen by de learare-opleiding Frysk.” Die resultaten zijn boven verwachting. “De kommende jierren geane we dêr ek echt mei troch. Wy wolle nije gesichten en nije ideeën.”
Ook bestaan er grote niveauverschillen tussen leerlingen. Voornamelijk tussen moedertaalsprekers en niet-moedertaalsprekers. Door voldoende aanbod te doen en te zorgen voor genoeg, passend materiaal hopen de partijen die de scholen ondersteunen vanuit Taalplan Frysk 2030 dat die verschillen steeds kleiner zullen worden in iedere laag van het onderwijs. Ook in de bovenbouw van het voortgezet. “Dat is ûnderdiel fan de trochgeande learline dêr’t noch in soad ûntwikkele wurde kin”, gaat Rienks verder. “It tal eksamenkandidaten groeit ek. Dat freget dat we better passend materiaal meitsje, want in VWO-learling is oars as in VMBO-learling.”
Toezicht
Taalplan Frysk 2030 begeleidt scholen zo volledig mogelijk om de ambitieuze doelstelling te kunnen halen. Zo kreeg elke school al in 2021 een skoalstiper aangewezen. “In skoalstiper is prosesbegelieder en tinkt mei skoallen mei oer de kânsen en mooglikheden dy’t der lizze om it Frysk te fersterkjen”, vertelt Rienks. Scholen staan er op deze manier niet alleen voor. “Sa kinne we de stap sette nei gjin ûntheffingen mear foar skoallen.”
Ook worden er gesprekken gevoerd over het toezicht op de doelen met de Inspectie van het Onderwijs. Rienks: “De Ynspeksje sjocht no nei wat skoallen dogge oan Frysk ûnderwiis op basis fan de ûntheffingen dy’t se hawwe. Dat feroaret daliks mei de nije kearndoelen. Fan augustus 2031 ôf sjocht de Ynspeksje derop ta dat skoallen alle kearndoelen oanbiede en ûnderdiel makke hawwe fan it ûnderwiis”.
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.