Schapen als zaadverspreiders: wol, gewassen en wonderlijke verhalen in nieuwe expositie
EASTERNIJTSJERK – Tradities in de landbouw en natuur zijn hier minder heilig dan in andere landen. Zo merken kunstenaars, die onderzoek deden naar wat het land oplevert aan voedsel, producten en cultuur. En schapen zijn ook verspreiders van zaden, zo schrijft Omrop Fryslân.
Een jaar lang onderzochten kunstenaars van buiten de provincie het Friese landschap. Zo ontstond een presentatie over dieren en eten en wat we verbouwen. Onze relatie met de natuur, de veranderingen in het landschap, het Friese paard, het boerenleven en de toekomst staan centraal in de nieuwe expositie van kunstenaarsinitiatief VHDG.
“We hebben naar grazers gekeken en we zijn zelf naar het landschap gaan grazen”, zegt Suzanne Bernhardt.
Bernhardt maakt samen met Philipp Kolmann vilt-dekens bij Wad’n Wolletje, een duurzaam wolproductiebedrijf met certificaat in Easternijtsjerk. Tussen twee van die zelfgemaakte dekens strooien ze zaden, net als bij de schapen.
Zaden meenemen in de vacht
Ze hadden gehoord dat schapen wel 8.000 zaden mee kunnen nemen in de vacht. Dat schapen niet alleen dienen voor melk, kaas of wol, maar ook verspreiders zijn van zaad; dat vonden ze erg interessant.
“Deze worden in strips verwerkt en die kan het publiek dan weer mee naar huis nemen en zo kunnen ze zelf zadenverspreiders gaan worden.”
In februari kwamen ze bij Wad’n Wolletje terecht op een van de spindagen. Het bedrijf sluit aan bij de denkwijze en onderzoek van de kunstenaars. Ze leerden van de grote kennis die ze daar hebben over wol.
Antieke machines
Antike machines produceren daar wel van schapen uit de regio. Hier kom je ambacht tegen, die al honderden jaren bestaat en inmiddels uniek is in de sector. “Eén van de verhalen was hoe voeding van het schaap invloed heeft op de kwaliteit of de zachtheid van de vacht”, legt Bernhardt uit.
“En het verhaal van de zaden is een mooi voorbeeld van grazen.”
Amino, Anima, Umam
Amino, Nationma, Umami is het project van de reizende voedselstudio ERBA, van kunstenaars Suzanne Bernhardt en Philipp Kolmann. Afgelopen zomer reisden ze met het Reizend Atelier van VHDG door het Friese landschap en verzamelden verhalen van weilanden in verandering.
In deze expositie laat ERBA zien hoe mens, plant en dier met elkaar verbonden zijn, en hoe wel het verhaal van het Friese landschapsleven draagt.
Ze vragen zich af hoe wij ons landschap van vroeger onthouden en wat de landbouwcultuur van de toekomst wordt. Met geur, smaak en gevoel fantaseert ERBA over een toekomst waar grassen, planten en dieren weer in harmonie leven. Het is een nieuwe zoektocht naar zorg voor land en eten.
Dat is ook hoe ze het Friese landschap in de zomer hebben ontdekt met een reizende residentie, vertelt Bernhardt.
“We hebben stukjes verzameld en zijn op verschillende plekjes gaan liggen en gaan rusten. We hebben gekeken, geluisterd en geproefd.” Dat hebben ze vertaald naar de werken in de expositie.
Winterwandeling met woldekens
Bernhardt en Kolmann maakten dekens die ze willen gebruiken bij een wandelactiviteit later in het jaar.
“Dat is om te vragen: hoe kunnen we leren van een kudde zijn? Zijn we niet met z’n allen te individualistisch geworden? Kunnen we niet door met z’n allen met een deken om in de winter een graaswandeling te maken, het landschap ontdekken op een nieuwe manier ontdekken en zien.”
Verschillen in landbouwcultuur is vooral Kolmann opgevallen, die zelf uit Oostenrijk komt. Hoe mooi het hier is en de bijzondere binding van de mensen met het landschap en de geschiedenis verraste hem.
“Daarom was het voor ons heel inspirerend om hier connecties en vrienden te maken. Dat gebeurt niet altijd in ons werk. Voor ons was het niet alleen een plek om te werken, maar ook om vaker terug te komen.”
De mensen die met het landschap of met een ambacht werken of boer zijn, moeten wel open staan voor de ideeën en culturen die de kunstenaars meebrengen.
Heilige traditie
Daarbij ziet Bernhardt ook verschillen tussen Friese landbouwcultuur en die in andere landen.
“In landen als Oostenrijk of in de Alpen is de traditie bijna heilig. In Nederland zijn we heel progressief. En eigenlijk ook heel goed in het achterlaten van traditie en cultuur.”
“Door de open-mind is dit een goeie plek om een balans te vinden tussen behouden en meenemen. Ook door de ambacht en de geschiedenis van deze plek.”
Verschillende ambachten en praktijken bij elkaar brengen is het doel van de expositie. Kunst kan door andere perspectieven de mensen inspireren. Om zo het oude en het nieuwe bij elkaar te brengen.
“Ik denk dat wij als kunstenaars de luxe hebben dat we tussen die verschillende werelden kunnen wandelen”, meent Kolmann. “We kunnen dingen meenemen en achterlaten. Dat is het bijzondere van ons werk.”
Over de tentoonstelling zegt hij: “Wij willen vooral bezoekers inspireren hoe je oude en soms vergeten ambachten en kennis kunt meenemen naar de toekomst.”
De expositie Amino, Nationma en Umami is in de ruimte van VHDG tegelijk te zien met Paardentijd, een tentoonstelling met soortgelijke invalshoeken over het Friese paard en zijn veranderende rol.
Het is naast eindresultaat van artistiek onderzoek ook het begin van een project met workshops en activiteiten. Zo is er op 14 december de wandeltocht door het landschap met de woldekens die de kunstenaars hebben gemaakt.
De dubbeltentoonstelling is te zien tot en met 14 december aan ’t Naauw 8 in de Leeuwarder binnenstad.
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.