TE ZIEN IN… Aflevering 416: Pluimprinsen, plumeaus en mode 18e – 21e eeuw, deel 2
REGIO – Wilde struisvogels, de grootste, zwaarste vogels en snelst rennende ter wereld, werden in 1699 wel pluimprinsen genoemd. Hun pluimen bleven zo geliefd dat ze in de 18e eeuw door overbejaging met uitsterven bedreigd werden. In de negentiende eeuw werden struisvogels gefokt en in onze 21ste eeuw zijn struisvogelveren een bijproduct van ruiende struisvogels op boerderijen.
LUCHTIGE VEREN
Pluim wordt in het Woordenboek der Nederlandsche taal verklaard als: Elk der lichaampjes die tezamen de huidbedekking van een vogel vormen, bestaande uit een hoornen buisje, dat aan weerskanten baarden en baardjes draagt; veer, veder. Vormen die op een bundel veren lijken heten eveneens pluim, zoals een pluim als bloeiwijze of een pluim aan het uiteinde van de staart van een heraldische leeuw of ander dier. Een struisvogelplumeau heeft onderaan de steel een bundel luchtige licht opkrullende struisvogelveren, dit wordt net als een enkele struisvogelveer ook een struisvogelpluim genoemd.
BAARD EN VLAG
Een vogelveer bestaat uit een lange schacht waaruit dunne ‘baarden’ steken, geordend door de ‘baardjes’ die het geheel in vorm houden. Struisvogelbaarden van zwarte of witte veren van mannelijke struisvogels of bruine veren van vrouwelijke struisvogels zijn minder sterk dan baarden bij andere veren. De ‘vlag’ ziet er hierdoor luchtig uit en heeft meestal van nature licht gekrulde uiteinden. Het woord plumeau verwijst net als de niet correct geschreven woorden plumeu, plumeaux, plumau naar een met veren in plaats van met haren bezette stoffer. Andere, deels verouderde namen zijn verenstoffer, pluimstoffer, pluimveger of pluimborstel. It Fryske Wurdboek (Friesch woordenboek) van FA J. Osinga (1952) geeft als namen pûster, plomke-, plûmke- plúskebiezem.
STRUISVOGELEI
In de zeventiende en achttiende eeuw waren zeldzame exotische natuur- en kunstobjecten geliefd bij rijke verzamelaars. Een ei van een struisvogel was in die tijd een statussymbool in de verzameling van rariteitenkabinetten. De tot 2.75 meter lange struisvogelmannetjes en iets kleinere vrouwtjes kwamen uit verre gebieden. Weinig mensen hadden een struisvogel op hun hoge poten zien lopen, met aan beide voeten een kleine nagelloze teen en een grote teen met tot 10 cm lange dolkteen om zich mee te verdedigen tegen roofdieren. De vogel was bekend uit illustraties en beschrijvingen en van hun grote eieren die via handelsroutes naar Friesland en Europa kwamen. Voor verzamelaars was een struisvogelei een teken van rijkdom en kennis van verre landen in de tijd dat wetenschappelijke genootschappen onderzoek deden naar zeewezens, landdieren en het universum.
STATISCHE ELEKTRICITEIT
De struisvogelpluimen voor plumeaus of voor op een japon, mantel, hoed, helm of waaier kwamen in de achttiende eeuw van wilde struisvogels, die door de enorme vraag overbejaagd werden en hadden kunnen uitsterven. Tegenwoordig leveren struisvogelboerderijen veren. Struisvogelveren hebben een luchtje als ze uit de verpakking komen, dat verdwijnt en is puur natuur. De natuurlijke statische elektriciteit van struisveren trekt stof aan en vangt kleine partikels uit de lucht. De struisveren plumeau is ideaal om antiek en kunstvoorwerpen stofvrij te houden evenals toetsenborden en elektronica als laptops en schermen thuis of in de auto. De elektronica wel eerst uitzetten. Er zijn ook pluimen van lamswol, dat eveneens antistatisch is en andere plumeaus hebben synthetische elektrostatische pluimen van microvezels. Volgens de Grote Schoonmaak Bijbel van Lannoo en Het Poetsbureau kan een plumeau die geen stof meer aantrekt weer statisch worden door de televisie aan te zetten, en de plumeau over het scherm te wrijven om op te laden.
SCHOONMAKEN, 21e EEUW
Synthetische pluimen kunnen soms in de wasmachine gewassen worden. De veren plumeau uitschudden zoals beschreven in deel 1 is het best, handmatig wassen kan eventueel in lauw water met een beetje Marseillezeep, de tere veren voorzichtig en goed naspoelen in zuiver water. Om te voorkomen dat de plumeau slecht droogt en er een muf geurtje ontstaat, kan deze met een haardroger op laagste stand gedroogd worden. Het beste is om de plumeau daarna aan een haakje te hangen om de veren mooi in hun van nature krullend model te houden.
Foto’s:
1. Struisvogelmannetjes of pluimprinsen, originele struisvogel print uit Animal Kingdom van Baron Cuvier, uitgave uit 1893.
2. Kleine struisveren in mand, Hendrick de Keyser Museumhuis, Leeuwarden, foto 24.9.2025, Gerhild van Rooij.
3. Somalische Struisvogelmannetje met blauwe nek in Savanne, Kenya, foto 10.1.2003, Christiaan Kooyman.
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.
