Te zien in … Aflevering 139: Beeldmerk It Goddeloas Fiergesicht verbindt tijd en landschap
FEANWÂLDEN – Het monumentale landmark It Goddeloas Fiersicht uit 2018 is gerealiseerd vanuit het project De Centrale As in opdracht van Provincie Fryslân.
FEANWÂLDEN – Het monumentale landmark It Goddeloas Fiersicht uit 2018 is gerealiseerd vanuit het project De Sintrale As in opdracht van Provincie Fryslân. Het opvallende kunstwerk van Paul Edens en NEXT Architects is tot stand gekomen na een workshop met de Vereniging van Dorpsbelangen Broeksterwoude, De Falom en Feanwâlden/Feanwâldsterwâl, Staatsbosbeheer, Sanjeszoo en gemeente Dantumadiel.
Gerhild van Rooij
LANDMARK
In het op een terp aangelegde cilindervormige landmark met uitkijkpunt cirkelt een trap naar zeven meter hoogte. Van onderaf is al het licht te zien alsof je naar een hemels oog kijkt. Bovenin aangekomen is op het plateau voldoende plaats om – zelfs in coronatijd – met een aantal mensen tegelijk te genieten van het uitzicht over de Noardlike Fryske Wâlden in Dantumadiel. Van daaruit zijn in het huidige ‘maaiveld’ ook zwerfkeien te zien. Die stenen en de uitzichttoren zijn een bijna aaneengeklonken herinnering aan een tijd die achter ons ligt. De toren biedt tegelijk uitzicht op de ingrepen van de Sintrale As in het landschap, de titel van het kunstwerk.
VERANDEREND LANDSCHAP
De uitzichttoren ‘Blik op het veranderend landschap, It Goddeloas Fiersicht’ bestaat uit beton en zwerfkeien en staat bij de Sintrale As ter hoogte van de Sanjes, Boppewei. Het werk, een combinatie van kunst en architectuur. Volgens de toelichting op de lessenaarstandaard voor de toren biedt het zicht op het veranderende landschap, herinnert het aan het verleden en refereert het aan het vergezicht van dat wat komen gaat. It Goddeloas Fiersicht is geïnspireerd op de vele verhalen over deze plek in de Noardlike Fryske Wâlden, een plaats waar nu natuurwegen en verkeerswegen samenkomen.
VOORBIJ IJSTIJDEN
De verandering van het landschap is op allerlei manieren zichtbaar. IJstijden, de zee, het turf, de ontginningen, landbouw, aanleg van wegen zijn op deze locatie in dit landschap over en in elkaar geschoven. De bodem en de vegetatie veranderde daardoor en daarmee ook de fauna en het grondgebruik door de bewoners. Rond 200.000 jaar geleden bedekte een zware ijskap van honderden meters dikte hier de aarde. Het eens harde ijs is lang weggesmolten en daarna vond hier de ontginning van het zompige veen plaats. De bodem is door die veranderingen verhard en enorm ingeklonken.
OMKERING VAN TIJD
De toren It Goddeloas fiersicht verbeeldt een omgekeerde grondboring terug in de tijd en maakt de gelaagde bodemveranderingen zichtbaar door kleurverschillen in de wanden. De toren heeft buiten de vorm van een robuuste stins en verwijst daarmee naar het nabijgelegen cultuurhistorische erfgoed de Schierstins in Feanwâlden. Die Middeleeuwse woontoren uit 1300 heeft nu een museale functie. Vanuit en in de uitzichttoren bij de Sintrale As zie je zwerfstenen. De vanuit Scandinavië met het ijs meegevoerde zwerfstenen in het landschap zijn ouder dan de stins. Ze zijn gevonden tijdens de aanleg van de Sintrale As.
ZWERFSTEEN
Het landschap van de Noardlike Fryske Wâlden werd gevormd door de ijstijden en dit was de basis om een landmark te creëren over het oude maaiveld. De ‘grondboring’ terug in de tijd, is een grondboring 5 à 7 meter +NAP, de locatie waar de grootste zwerfkei is gevonden tijdens de aanleg van De Sintrale As. It Goddeloas Fiersicht heeft zijn naam te danken aan de spookverhalen rond de Goddeloze Singel, een eeuwenoud kloosterpad uit 1453. Die singel loopt als een lange lijn door het landschap onder de nieuwe brug ”It skillige Pypke” en ontleent haar naam aan het Goddeloze Tolhuis.
AUTEUR
Tekst en foto’s Gerhild van Rooij, cultuurpublicist
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.
