TE ZIEN IN… Aflevering 162: Wadden in naaldvilt, Pytsje Cuperus uit Ryptsjerk
RYPTSJERK/ALDTSJERK – Raamexpositie 27 ‘Waddenkust’ van Pytsje Cuperus is op vrijdagavond 8 april jl. onder grote belangstelling geopend en staat t/m 3 mei in de ramen van GBV, Van Sminiaweg 70, Aldtsjerk. Pytsje is opgegroeid in een klein dorpje aan de Friese waddenkust en dit vertrouwde gebied is de inspiratiebron voor haar wolschilderijen in naaldvilttechniek.
RYPTSJERK/ALDTSJERK – Raamexpositie 27 ‘Waddenkust’ van Pytsje Cuperus is op vrijdagavond 8 april jl. onder grote belangstelling geopend en staat t/m 3 mei in de ramen van GBV, Van Sminiaweg 70, Aldtsjerk. Pytsje is opgegroeid in een klein dorpje aan de Friese waddenkust en dit vertrouwde gebied is de inspiratiebron voor haar wolschilderijen in naaldvilttechniek.
Gerhild van Rooij
PYTSJE CUPERUS
Pytsje Cuperus uit Ryptsjerk vertelde vrijdag jl. aan een volle en aandachtige zaal hoe zij nog altijd geraakt wordt door de Waddenkust en de -zee. Als naaldviltkunstenaar kan ze zich helemaal focussen op de kleuren, het materiaal en het beeld dat ze wil weergeven. Zij noemt zichzelf een stuiterbol en vindt dat het naaldvilten een goed tegenwicht vormt. Ze vindt rust in het waddengebied en ook in het uitdrukken van die rust. Het getijdengebied en het Friese kleilandschap zijn voor haar een thuis, bij het zien van de zee valt alle turbulentie uit haar dagelijks leven weg, en dit gebeurt ook wanneer ze dit gebied alleen maar voor zich ziet. Terwijl ze naaldvilt ervaart een vergelijkbare diepe rust.
MEDITATIEF
Het Unesco Werelderfgoed de Wadden inspireert Pytsje. Aan haar wolschilderijen ook wel viltschilderijen genoemd, is de weerslag van haar verbondenheid met dit gebied af te lezen. Haar platviltwerk maakt ze door te naaldvilten. Zelf noemt ze het schilderen met wol. Naaldvilten is een bijna meditatieve manier van werken waaraan Pytsje zich helemaal kan overgeven. Ze ervaart het als een vorm van mindfulness waarmee zij dichter bij zichzelf komt, wat zich in haar werk weerspiegelt. Pytsje beleeft intens wat ze in klein formaat uitdrukt: het wad in al zijn schoonheid met de oneindige variëteit aan subtiele kleur- en sfeerveranderingen. De naaldviltster krijgt er nooit genoeg van. De kleuren, geuren, geluiden en vergezichten van het Friese Waddengebied zijn van jongsaf in haar geëtst.
GEKAARDE WOL
Pytsje heeft zich als autodidact ontwikkeld en workshops gevolgd om deze techniek van het naaldvilten of wolschilderen eigen te maken en daarna het prikken steeds verder te verfijnen. Met deze droogvilt handwerktechniek kan 2D en 3d gewerkt worden. Pytsje beheerst beiden, maar maakt vooral landschappelijk platvilt, dit woord verwijst naar naaldvilten in het platte vlak en naaldvilten verwijst naar vilten met een naald. Het naaldvilten is een simpele borduurtechniek maar vereist wel de volle aandacht, de naald is scherp en het is oppassen om niet in je vingers te prikken. De meestal gekleurde wol is gewassen en gekaard, dat wil zeggen dat de klitten uit de wol zijn geborsteld of gekamd en een egaal geheel zijn, waaruit de kleine plukjes wol getrokken worden om mee te naaldvilten.
NAALD ALS PENSEEL
Bij het naaldvilten worden plukjes wol in de gewenste vorm aan elkaar geprikt met een in een naaldhouder bevestigde naald van 7 tot 8 cm lengte. De naald is het penseel van de naaldviltster en heeft een scherpe punt en aan de onderste centimeters weerhaakjes. Die weerhaakjes buigen bij het prikken naar onder zodat de haren van de ongesponnen wol in elkaar geduwd worden. Dit is hetzelfde bij 2D en 3Dwerk. De plukjes worden in de gewenste vorm aan elkaar geprikt, waardoor het vilt steeds dichter wordt. De dichtheid en het aantal verschillende of gelijkgekleurde plukjes bepalen de kleurschakeringen in de voorstelling van het platviltwerk.
PLATVILTEN
Bij het 2D of platvilten ligt een vilten lapje van 100% wol of een ander lapje op een schuimrubber blok (of een borstelmatje). Het schuimrubber is minstens 5 cm dik en meestal circa 20 x 20cm groot. Een klein plukje wol op het vilten lapje, of bij Pytsje een lapje pitjeskatoen, wordt net zolang met de viltnaald geprikt tot deze egaal op de ondergrond vast zit. Voor een mooi resultaat is het belangrijk dat niet te hard recht omlaag in de schuimrubber wordt gepikt, en ook niet te ver door het schuimrubber heen omdat dan het tafelblad beschadigd raakt. Plukje voor plukje wordt vastgeprikt. Al die kleine plukjes wol worden eerst luchtig uitgetrokken in plaats van ze af te knippen, alleen dan kan zo mooi mogelijk geprikt worden. Bij een eventueel foutje of verandering van plan voor het beeld kan een plukje voorzichtig weer uitgehaald worden.
WORKSHOP EN EXPOSITIES
Het is voor het eerst dat het werk van deze naaldviltster in Galerie Bloemrijk Vertrouwen te zien is, maar Pytsje Cuperus heeft al veel in het Waddengebied geëxposeerd in onder meer Moddergat, Dokkum, Goënga, Marum, Waddencentrum Noordhoren en Galerie Ogygia op Schiermonnikoog en met VAKwerk exposeerde ze op meerdere locaties. Pytsje werkt als intern begeleider bij het SSC van ROC Friese Poort in Drachten en geeft eens per maand de workshop ‘Schilderen met wol’ in haar eigen Teetún de Hollen (gratis parkeren), eventueel is daar ook Bêd en Brochje te reserveren. Ze geeft ook wel eens een cursus op locatie, maar besteedt haar vrije tijd vooral aan haar eigen schilderen met wol met haar naald als penseel.
Gerhild van Rooij, cultuurpublicist (Galerie Bloemrijk Vertrouwen)
FOTO’S:
1 Naaldvilt van Pytsje Cuperus in Galerie Bloemrijk Vertrouwen (foto kunstenaar)
2 Naaldviltwerk Cuperus gaat rond, GBVopening 8 april (detail. Floriske Gerritsma)
3 Raamexpositie Waddenkust Pytsje Cuperus, Van Sminiaweg 70 (detail, Floriske Gerritsma)
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.
