TE ZIEN IN… Aflevering 185: Bussink album Friesland, nostalgie en traditionele boekband (2)
FRIESLAND – In de zomer bezoeken veel mensen plaatsen waar ze niet eerder zijn geweest. Op kramen bij streekfeesten, open kerken, vrijmarkten en bij garageverkopen of in kringloopwinkels kan onverwacht een album, strip of druk van een boek opvallen of een zakje plaatjes voor plakplaatjesalbums. Een vondst die verhalen en herinneringen boven brengt. Gerhild van Rooij
FRIESLAND – In de zomer bezoeken veel mensen plaatsen waar ze niet eerder zijn geweest. Op kramen bij streekfeesten, open kerken, vrijmarkten en bij garageverkopen of in kringloopwinkels kan onverwacht een album, strip of druk van een boek opvallen of een zakje plaatjes voor plakplaatjesalbums. Een vondst die verhalen en herinneringen boven brengt.
Gerhild van Rooij
NOSTALGIE
De Bussink’s provinciealbums Mijn Land kunnen herinneren aan de geboortestreek, familie, trouwlocaties, bijzondere vakanties en landschappen, stads- of dorpsgezichten en gebouwen die veranderd of verdwenen zijn. De albums zijn een aanleiding om dit te herbeleven en dit te delen. In Bussink’s “prijscourant” en reclames staat hoe succesvol en bijzonder Bussink’s en haar producten zijn: “Op verschillende Exposities Bekroond met den Hoogsten Prijs”, “Eenige inrichting op dergelijke schaal, voor namaak wordt gewaarschuwd”, “Echtheid gegarandeerd door bovenstaande handtekening”. Het eerste album over Overijssel laat zien hoe bijzonder de firma de eigen provincie vindt. Dat geldt ook voor het natuurschoon, de dorpen, streken en steden in de volgende albums en dat heeft een klantenbindende werking en vergroot de naamsbekendheid.
TRADITIONELE BOEKBAND
De ornamenten en platen op de reclame-uitingen sluiten aan bij het boekbandontwerp van Drukkerij Mortelmans voor de provinciealbums. Het is een reclame uit de twintigste eeuw, in stijl van de negentiende eeuw. Na de beurskrach van 1929 volgt een crisistijd. Bussink laat zijn albums niet langer drukken bij Mortelmans in Den Haag, maar bij Joh. Enschedé & Zonen in Haarlem. De boekband toont voorop boven tegen de rugzijde het provinciewapen in goud, sabel (zwart), keel (rood), lazuur (blauw), purper (violet), sinopel (groen) in een zilver en zwart ornament met in grote zwarte letters MIJN LAND, en in rode letters IV FRIESLAND in het zwarte naar de rug aflopende florale ornament. Onderaan staat UITGAVE en paginabreed ‘Jb BUSSINK DEVENTER. Bussink’s rode embleem kreeg een plaats op het achterplat en op de zwarte rug staat in witte letters “MIJN LAND IV FRIESLAND”.
NA 1929, IV Friesland
Enschedé brengt vanaf deel IV, de 65 pagina’s terug tot 64, vanaf het titelblad 4 volle katernen. De paginagrote tekening aan het begin en weelderige randversiering van de pagina’s verdwijnen, er komen circa 32 pagina’s met 14,1×17,8 centimeter grote tekstvlakken, de oude maten 12×16,2 centimeter. De kaart met het provincieoverzicht, het voorwoord van Bussink zelf en twee pagina’s met plaatjesregister achterin worden wel gehandhaafd. Verschillende hoofdstukken krijgen naar voorbeeld van plaatsjesalbums van collega Verkade een koptekening en soms een afsluitende pentekening.
KWALITEITSVERANDERING
De inplakplaatjes van aquarellen van landschappen, gebouwen, interieur, of mensfiguren in klederdracht, zijn in deze crisistijd scheef gedrukt of gesneden. Soms blijkt ook het richten van de verschillende kleuren onvoldoende in tegenstelling tot de prachtig gedrukte plaatjes in “Mijn land I t/m III” met werk van kunstschilder J. Godefroy. Enschedé liet vanaf album IV “een rij van jonge kunstenaars”, plaatjes schilderen met behulp van het ANWB-foto-archief. Later illustreerde weer een goed team diverse albums: Wubbo de Jonge en J. Pander. De prijs van de albums bedroeg 60 cent bij de leverancier, bij verzending per post 70 cent, ook in de crisistijd.
TOT IN 1942
Elk album kreeg een tweeslagfolder van 13,6×20 centimeter getiteld “Enkele Bijzonderheden over het verzamelen van de plaatjes voor Bussink’s Album: ‘Mijn Land (+No Provincie)” tevens Prijscourant.” In 1937 en 1942 verschenen deze bladen weer voor de nog verkrijgbare delen. De in 1935 herdrukte albums I Overijssel en II Gelderland kostten in de opmaak van Enschedé 5 cent meer maar raakten in 1937 uitverkocht, evenals III Zuid-Holland en IX Zeeland. De productie van albums stopt in 1939. In 1942 worden alleen bons mee verpakt om zo dure plaatjes uit te sparen. Dat jaar verschijnt de laatste reclamebon, voor “Het Verkeer II”. Mijn Land IV Friesland, V Limburg, VI Groningen, VIII Drenthe en XI Noord-Brabant zijn beperkt voorradig en uitsluitend in Deventer verkrijgbaar, waar ook plaatjes geruild kunnen worden. Het geplande album Het Verkeer III verschijnt na de Tweede Wereldoorlog in 1948 en is de laatste albumuitgave van Bussink.
PLAATJES FRIESLAND
Het album Friesland bevat vele plaatjes uit het RTVNOFgebied, Achtkarspelen, Tytsjerksteradiel, Dantumadiel en Noardeast-Fryslân. Het plaatje 26, In Dantumadiel, met kleine rietgedekte boerderijen verspreid over een mooie, maar niet erg rijke heidevlakte hoort bij de bon bij KANDIJKOEK IN GLASPAPIER F 0.40. Plaatje 66 getiteld De Klinze, Oenkerk, toont een deel van de door bomen omzoomde oprijlaan voor de familie en gasten en aan de rechterzijde de dichte haag waarachter het pad voor het personeel loopt, en aan het eind van de laan de witte gevel van De Klinze en een perk in het door tuinarchitect Lucas Roodbaard ontworpen landschapspark De Klinze, gelegen in Aldtsjerk. Op de bijbehorende bon staat PRIMA HONIG ONTBIJTKOEK IN CARTON F 0.35. In deel 1 (Te zien in … Aflevering 180: Bussink’s plaatjes sjees, Klinze, Boschhuis en Bonifaciuspark – RTV NOF staat onder meer plaatje 68 Bonifaciuspark Dokkum, met onder meer een sierhek en monumentale vaas op rechthoekige voet, dit plaatje hoort bij BUSSINK’S TAFELKOEKJES PER PAKJE VAN 10 St. F 0.16. Bussink’s had en heeft een groot assortiment evergreens in nostalgische verpakking. Bussinnk’s Deventer heeft een terras en binnen staat een overvloed van oude en nieuwe verpakkingen en reclames uitgestald.
AUTEUR Gerhild van Rooij, cultuur- en erfgoedpublicist
HISTORISCHE ILLUSTRATIES
1 MIJN LAND IV FRIESLAND, voorzijde (Jb Bussink, Deventer)
2 Illustratie 66 De Klinze, uit Album IV Friesland (Jb Bussink, Deventer)
3 Illustratie 26 In Damwoude, uit Album IV Friesland (Jb Bussink, Deventer)
4 reclame in Bussink’s winkel/theesalon in Deventer (foto Gerhild van Rooij)
BRONNEN, ILLUSTRATIES
Albums, NRC, dbnl, deventerkoekwinkel.nl, CCSA, Museum De Waag Deventer, Antiquarische boekhandels, https://plaatjesalbums.info/images/pdf/Bussink.pdf
*Het jaar ontbreekt in enkele delen of staat achterin.
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.
