TE ZIEN IN… Aflevering 364: Korstmos, kleur op kunststof Marrekrite steiger
ALDTSJERK/BURDAARD – Recreatieschap Marrekrite onderhoudt een netwerk van (Mar)boeien en ruim zeshonderd Marrekrite aanlegplaatsen waar maximaal drie dagen gratis aangelegd mag worden. De antracietkleurige Marrekrite aanlegsteiger LM 61 aan de Aldemiedwei bij de Aldtsjerkster feart richting Burdaard ligt achter de brede rietkraag. Geel-groen-grijze korstmossen groeien zonder wortels op de kunststof steiger en lijken wel een abstract natuurkunstwerk.
KORSTMOS
Een diversiteit aan korstmossoorten wijst meestal op een goede luchtkwaliteit, een gebrek daaraan op luchtverontreiniging. Korstmossen zijn geen mossen. Mossen zijn miniplantjes met stelen en blaadjes, maar een korstmos is een samenlevingsvorm van een alg en een schimmel die samen een taaie, korstige laag vormen. Ze groeien op bomen, hout, kale plekken op de grond, natuursteen waaronder grafstenen, betegelde terrassen, betonnen bestrating, klinkers en steigers, op vochtige schaduwrijke plekken en op droge plekken waar verder nauwelijks planten groeien. Korstmossen zijn pionier-organismen die helpen de bodem te vormen. Ze zijn – ook op de Marrekritesteiger – een leefgebied en voedselbron voor verschillende kleine organismen.
VAN DE LUCHT LEVEN
Stikstofverbindingen zijn schadelijk voor de gezondheid, natuur en verontreinigen zwem- en drinkwater. Korstmossen zijn zeer gevoelig voor luchtvervuiling, zoals zwaveldioxide en vooral ammoniak, deze gasvormige stikstofverbinding is afkomstig uit landbouw (mest), autoverkeer en industrieën. Het gas lost op in regenwater en slaat dan neer en omdat korstmossen geen wortels hebben nemen ze voedingsstoffen met het gehele oppervlak op. Ze leven van de lucht en zwevend stof en vervuiling bepalen sterk of een soort ergens kan groeien. Bepaalde korstmossen wijzen op milieuveranderingen, waaronder toename of afname van luchtvervuiling en klimaatverandering. De katalysatoren in auto’s geven ook uitstoot in de stad, bepaalde korstmossen op bomen zijn daar de graadmeter voor. Vervuilde gebieden zijn te herkennen aan gele korstmossen als groot dooiermos op bijvoorbeeld laanbomen, in bossen zijn bomen vaak bedekt met algenslijm. Gevoelige korstmossen, zoals eikenmos en baardmossen, komen steeds minder voor.
GRAADMETERS
In Nederland groeien 700 tot 800 korstmossoorten, waarvan de meeste enkele millimeters per jaar groeien. Het duurt jaren eer de grillige vormen van de korstmossen grote oppervlakten bedekken. Korstmossen zijn niet schadelijk voor de natuur, maar kunnen wel de levensduur van terrastegels en vlonders of steigers bekorten. Korstmossen komen voor in vele gradaties grijs, wit en zwart, en de kleuren bruin, groen, groengrijs tot blauwachtig en geel, geelgroen of oker of oranjegeel. De opvallende gele kleur wijst op veel ammoniak in de lucht, de grijsgroene kleur op schone lucht. Het bruine korstmos met de toepasselijke naam verstopschildmos valt weg tegen de schors en is samen met meer bruine en vooral grijze schildmossen toegenomen door klimaatverandering. In de jaren zeventig-tachtig waren er als gevolg van zure regen, veroorzaakt door de zwaveluitstoot van fabrieken, zogenaamde epifytenwoestijnen, ofwel grote gebieden zonder korstmossen op bomen. In de jaren negentig verbeterde de luchtkwaliteit en kwamen de korstmossen massaal terug. De afname van stikstof is dus zichtbaar via korstmossen al laten langdurige onderzoeken in meerdere provincies zien dat de terugkeer van gevoelige soorten achterblijft. Korstmossen groeien vaak op het zuidwesten waar genoeg water en licht komt en zijn niet schadelijk op bomen en planten, korstmos laten zitten is het best, ook omdat het moeilijk te verwijderen is zonder de schors te beschadigen.
NOOT: Helaas komt het nog voor dat korstmossen op steigers, tegels of terrassen verwijderd worden met milieubelastende chemische middelen, en ook met azijn dat door het azijnzuur het milieu aantast of met de zeer schadelijke soda dat in de ondergrond ‘bijt’ en met hoge drukspuiten die natuursteen en ander materiaal beschadigen. Het best is roterend borstelen met uitsluitend water en naspoelen met een gewone tuinslang.
FOTO’S: Gerhild van Rooij
1. Detail korstmos, aanlegsteiger LM 61 boven Aldtsjerkster feart, Aldemiedwei.
2. Uitzicht vanaf Marrekrite aanlegsteiger LM 61, Aldtsjerkster feart.
3. Bord Recreatieschap Marrekrite (samenwerkingsverband van provincie Friesland en gemeenten), Aldemiedwei, Aldtsjerk.
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.
