TE ZIEN IN… Aflevering 369: Frits Stauthamer, in Noardburgum ontworpen beeld Triangel (1)
NOARDBURGUM / ALDTSJERK – Frits Stauthamer gaf op 18 september een toelichting op zijn werk in de openbare ruimte en in de 13 september onder overweldigende belangstelling geopende expositie Speelse Geometrie, beelden Frits Stauthamer – papierreliëfs Jan Dekker* in Galerie Bloemrijk Vertrouwen. De galeriehouders vroegen Grietje Abma om op 16 september zijn in Noardburgum ontworpen beeld de Triangel (Joure) te fotograferen.
TRIANGEL-TOANHUS
Frits Stauthamer toont in Speelse Geometrie beelden, objecten, vormgeving van glas en hout en documentaire foto’s van diverse in het RTV NOF-uitzendgebied gemaakte monumentale beelden van staal en hout, waarvan enkele stalen werken volgens hemzelf verwant zijn aan onder meer speelbeelden in de openbare ruimte van Jan Dekker. Er is geen documentatie over de Triangel van Frits Stauthamer in de expositie opgenomen. Het provinciale instituut Keunstwurk schrijft (2025): “Het muziekcentrum Toanhus kreeg bij de opening in 1987 de naam De triangel. Het Toanhus verhuisde (in 2014-2015) naar de Koningin Julianalaan. Het is onbekend of het kunstwerk (de Triangel) mee is verhuisd.” Margje Wierda werkt op de hoofdlocatie van het Toanhûs, een verhuizing van het ‘object’ staat niet gepland, zou het op googlemaps afgebeelde object geen speelbeeld zijn? Tekenschilderdocent Grietje van der Wal-Abma (Toanhûs) doorloopt de Klassieke Akademie en houdt atelier in een opgeknapt complex en is muziekkorpslid van Concordia. De Jouster korpsen repeteren in de naast haar atelier gelegen, en in 2007 al vervallen, hal De Triangel, Vegelinsweg 6a. Het college van Gemeente de Friese meren besloot in 2025 tot uitbreiding van de hoofdlocatie Toanhûs Bredeschool Joure-Zuid (Julianalaan) met een nieuw onderkomen voor de korpsen, het kan nog twee jaar duren eer het klaar is.
KUNST?
De Triangel van Stauthamer heeft altijd op de Vegelinsweg gestaan al stelden meerdere bronnen dat er nooit een beeld heeft gestaan of dat dit weggehaald moest zijn. Al die tijd stond het werk op een google map foto uit 2008, sinds juni een foto uit 2025. Volgens omwonenden en andere bronnen kon het object geen kunstwerk zijn. ‘De gekleurde palen stonden gewoon scheef tussen de straattegels naast de asfaltweg (Vegelinsweg) en parkeerhaven. De palen waren hooguit bedoeld om te spelen en klimmen, dat gebeurde veel. De vrije vorm van de Triangel werd niet herkend. Grietje bevestigt dat het beeld tot nu toe veel gebruikt wordt als speelbeeld en er vaak kinderen op spelen en plezier maken wanneer ze bij haar schildersatelier is. De galeriehouders hebben deze reacties voor de lezing aan Stauthamer doorgegeven. Hij reageerde verbaasd, maar kon er om lachen. Voor het spelen maken de vorm en betekenis niet uit en de fundering en het beeld bleken sterk genoeg om het spel ruim 42 jaar te dragen. Stauthamer heeft zijn autonome kunstwerk niet als speelbeeld of klimrek ontworpen, maar benadrukte hoe prachtig het is dat de jeugd zijn creatie waardeert. De dag na zijn GBV-lezing, 18 september, is hij mee op excursie gegaan om zijn Triangel te bekijken, of er op te spelen.
NAAM TRIANGEL
De naam muziekcentrum De Triangel verwees naar de drie Jouster muziekkorpsen Spirito, de Jouster Fanfare en Concordia die in 1987 hun oefenruimte, of Brûsplak, kregen in het muziekcentrum. Stauthamer vertelt lachend dat hij een sterk beeld wilde maken en voor staal koos. Een triangel bestaat uit een driehoekig gebogen metalen staaf, opgehangen aan de dichte bovenhoek, midden boven een dichte en open hoek. Het slaginstrument wordt aangeslagen met een metalen staafje, waarbij de zijde tegenover de opening de mooiste klank voortbrengt. Een in de lucht hangend muziekinstrument zou in de openbare ruimte kwetsbaar zijn, dus zocht de beeldhouwer een andere vorm om het instrument en de suggestie van de beweging bij het aanslaan te verbeelden.
ABSTRACTIE
Het aanslaan met een metalen staaf ontlokt een muziektoon aan de in beweging komende triangel. Stauthamer vond een prachtige oplossing voor de beweging en dynamiek van de Triangel, hij kantelde de Triangel en verankerde deze hellend in de bestrating. De staaf steekt eveneens hellend omhoog. De open hoek is niet opzij maar schuin omhoog geplaatst, de ophanghoek schuin opzij en de onderste dichte hoek is in de grond verzonken. Deze positie geeft van alle kanten een ander beeld. De geabstraheerde Triangel kreeg een rode kleur en de staaf een contrasterend gele kleur, waarmee de Triangel extra opvalt in het straatbeeld.
KLANK
Triangels veroverden in de zeventiende eeuw vanuit Turkije Europa en werden hier in de negentiende eeuw veel bespeeld. De triangel drie klokjesachtige, doordringende tonen en roffels zijn in heel verschillende muziek toegepast. Voor de lange roffels zoals in nr. 28, Wijnfeest in het oratorium Die Jahreszeiten (1801) van Joseph Haydn, wordt het aanslagstaafje snel in een van beide dichte hoeken heen en weer bewogen. De compositie hoort tot de vroegste toepassingen van de triangel in muziek die nog op het repertoire staat. Korpsen spelen wel filmmuziek, bijvoorbeeld van de Amerikaanse filmcomponist Henry Mancini die triangel-roffels toepaste in het mineurthema van zijn evergreen filmmuziek voor The Pink Panther.
FOTO’S:
1. Frits Stauthamer bij zijn Triangel (19.09.2025, Joure, foto Marijke Scholtens); De Triangel (juni 2025, foto NN) en (2009, foto onder, Ytzen/Keunstwurk).
2/3. Triangel Stauthamer, foto 2: straatbeeld, close-up, 3: twee kanten (16.06.2025, foto’s Grietje Van der Wal-Abma).
* Mede-exposant Jan Dekker in TE ZIEN IN… Afleveringen 292 en 293
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.
