TE ZIEN IN. Aflevering 373: Maand van de Geschiedenis, tien zeismaaiers anno 2025
OENTSJERK – Elf bevlogen vrijwilligers hebben samen de kruidige Bijenweide in Oentsjerk winterklaar gemaakt. Ze hebben handmatig gemaaid met het traditionele landbouw- en tuingereedschap de zeis, duurzaam, stil, zonder lawaai van machines of belasting van het milieu. De Bijenweide is opgezet door Groenkerk (voorloper Trynergie) en valt onder het project Levende bermen van Stichting Cultuur en Landschap Trynwâlden.
EERBETOON HISTORISCH MAAIEN
Zeismaaien is een duurzaam alternatief voor machinaal maaien én een eerbetoon aan een oud ambacht. De juiste techniek, onderhoud en een passende afstelling maken dit ambachtelijke vakwerk efficiënt. Zeismaaien wordt toegepast voor historisch en ecologisch onderhoud van graslanden, gazons, groene ruimtes en ecologische natuurterreinen zoals de Bijenweide en op voor machines moeilijk te bereiken als smalle paden, hellingen of heuvelig landschap. Bekende en nieuwe hobby- of oud-zeismaaiers, onder wie 80-plussers, werkten perfect samen in Oentsjerk. Instructeurs van maaienmetdezeis.nl hielpen ter plekke zeisen in optimale conditie te brengen en gaven technische aanwijzingen. Kennis en techniek van het eeuwen oude zeismaaien wordt hiermee vergroot en doorgegeven.
BIJZONDER TERREIN
De Bijenweide in Oentsjerk is klein, maar door zijn ligging en reliëf tamelijk bijzonder. In 2024 zag Freek Nijland in de vochtige, lagere delen grote kattenstaart en blauwe knoop volop aanwezig en op de hogere delen vooral knoopkruid, boerenwormkruid, gewone rolklaver, kleine teunisbloem en vlasbekje. Vlinders en hommels bezoeken vooral grote kattenstaart en knoopkruid voor nectar. Waargenomen vlinders en bijen zijn: bruin zandoogje, citroenvlinder, kleine vos, dagpauwoog, koevinkje, klein en groot koolwitje, klein geaderd witje en boomblauwtje, pluimvoetbij, honingbij, aardhommel en akkerhommel. Dit is onvolledig volgens Freek, de rosse metselbij leeft in de omgeving, mogelijk ook behangersbijen. Er wordt laat gemaaid om zaden te laten rijpen. Ieder jaar blijft een deel van de vegetatie staan als schuil- en overwinteringsplek voor insecten, en zo nodig voor egels.
RUST, MES EN ZEISBOOM
Zeismaaien is al eeuwenlang een rustige benadering van groenbeheer in grote verbondenheid met het land. Een zeis bestaat uit een lang, gebogen mes, stevig bevestigd aan een handvat. De vorm van het mes zorgt dat gras of planten op de kruidige weide gemakkelijk worden afgesneden. Voor kleine gazons en weiden zijn rond 60 tot 70 centimeter lange messen ideaal, voor uitgestrektere oppervlaktes 80 centimeter of langere messen. Maaiers werkten in Oentsjerk met zeisbomen van hout of metaal, daarmee kun je verder van je af maaien met welk mes ook. Het type handvat en de lengte van een zeisboom moet bij de maaier passen. De zeis kan zelfs ingezet worden om graan te oogsten, takken te snoeien of heggen vorm te geven, alles zonder lawaai. Zeismaaien vergt technische oefening, roekeloos maaien is gevaarlijk.
TECHNIEK
Toeschouwers leerden in Oentsjerk dat een stevige grip op het handvat en voldoende ruimte om je heen voorwaarden zijn om het mes van de zeis parallel, vlak boven het te maaien (kruidenrijk) gras te houden. Ze zagen de vloeiend-zwaaiende bewegingen met het lichaam waarbij maaiers de zeis naar voren duwen en hun mes het gras laten snijden. Maaiers bewegen langzaam vooruit en controleren of het gras gelijkmatig is gemaaid. Voor efficiënte zeissneden worden vuil en roest van het mes verwijderd en het snijvlak regelmatig gewet. Het mes houden de maaiers in een hoek rond 20 graden tegen de wetsteen, die ze met gelijkmatige druk één richting op bewegen, totdat het mes scherp is. Soms strijken ze er hun vingers uiterst voorzichtig over om te controleren of de hele lengte scherp is. Dit gebeurt tussen het maaien door. De rand van het mes kon ook centimeter voor centimeter vlijmscherp dun worden uitgeknepen op een met hendels bediend (stil) apparaat. Het mes moet in een horizontale positie liggen wanneer de zeis plat op de grond ligt. De schroeven waarmee het mes aan het handvat is bevestigd worden bijgesteld totdat het mes in de gewenste positie staat. De zeis wordt daarna in het midden vastgepakt, het gewicht moet gelijkmatig verdeeld zijn aan beide zijden voor een goede balans eer enkele slagen gemaakt worden. Lettend op de beweging is de afstelling daarna soms opnieuw bijgewerkt. Dit vakwerk dwingt respect af, evenals de vrijwillige inzet!
FOTO’S:
1 t/m 12: Actieportretfoto’s van tien vrijwillige maaiers uit de regio, van buiten en maaienmetdezeis.nl op ochtend en middag op lagere natte en hogere droge plaatsen, Bijenweide tussen Rengersweg en Frisiastate, Oentsjerk (foto auteur).
13: Pauze van maaiers en fotograaf (Gerhild) in Wapen fan Fryslân, Oentsjerk (foto NN).
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.
