TE ZIEN IN… Aflevering 374: Jakob Klok beeld, Frans Ram (1). Maand van de Geschiedenis
DAMWÂLD/HEGEBEINTUM – Een foto van het in 1955 afgebroken dorpscafé nabij de N.H. kerk in Damwâld, markeert de locatie waar sinds 1999 de bronzen Jakob Klok van Frans Ram uit Hegebeintum staat. Het eerbetoon aan schoolmeester, verzetsman Klok staat in het centrum van voormalig dorp Akkerwoude, dat nu de westkant van Damwâld vormt.
BURDAARD EN AKKERWOUDE
Jakob Klok (Nieuw-Scheemda,1983), doorliep de avondnormaalschool in Nieuwolda en maakte daarna tijdens zijn opleiding tot onderwijzer op de dagnormaalschool in Winschoten kennis met het democratisch-socialisme en geheelonthouding. Dit gedachtengoed bleek even belangrijk voor zijn leven en loopbaan als de in 1912 behaalde akte van bekwaamheid als onderwijzer. Klok werkte al snel in Wagenborgen. Enige maanden stond hij voor de klas in Finsterwolde. Hij bleef er totdat hij in 1915 onder dreigende oorlogsomstandigheden van de Eerste Wereldoorlog als ‘landstormplichtige’ in militaire dienst moest treden. Klok maakte zich daar sterk voor de Sociaal Democratische Soldaten Vereniging en haalde er de hoofdakte waarmee hij in 1917 de dienstplicht kon verlaten als schoolhoofd van een kleine openbare lagere school in Burdaard. Klok trouwde, betrok de hoofdmeesterwoning bij de school (Eewal 49) en is in 1923, op eigen wens tot schoolhoofd benoemd aan de grotere school van Akkerwoude.
FRANS RAM
Het bronzen beeld van Jakob Klok is 15 jaar na zijn overlijden geplaatst en onthuld door Aukje Anna Klok-Blumers, de weduwe van Jakob Klok, en Jan Eggens, toenmalig burgemeester van Dantumadiel. Het kunstwerk staat op een vier lagen bakstenen hoge kubus met daarvoor een sokkel in lessenaarsvorm met bronzen plaquette waarop de volgende tekst staat:’
“JAKOB KLOK
4-2-1883 6-8-1984
HOOFDMEESTER OPENBARE LAGERE SCHOOL
AKKERWOUDE
VERZETSMAN 1940-1945
VER. VAN DORPSBELANGEN
AKKERWOUDE 5 MEI 1999.”
Kunstenaar Frans Ram heeft de hoofdmeester, verzetsheld en latere burgemeester Jakob Klok fier en ten voeten uit geportretteerd. Klok draagt een driedelig pak met overhemd en stropdas. Hij heeft een open, vriendelijke uitdrukking, een uitgestoken rechterhand en houdt in zijn linkerhand papieren vast, alles passend bij de man met scherp oog voor sociale misstanden. Het beeld geeft de vitaliteit en actieve houding van Klok weer. De man zette zich al in om sociale misstanden te helpen oplossen vanaf het begin van zijn loopbaan. De geliefde schoolmeesterfiguur Jakob Klok staat vrij op het aan drie zijden met hoge, dichte hagen omsloten gazon en is over een stenen pad over het gazon bereikbaar. Veraf en dichtbij komt de raak getroffen houding even goed uit. Het licht valt mooi op het gezicht, de handen en kleding. Anders dan bij de in Te zien in… Aflevering 12 voor Kanaal 30 (nu RTV NOF) beschreven ten voeten uit weergegeven Leiker van brons in Ryptsjerk kijkt Jakob Klok de mensen aan. De Leiker gaat op in zijn werk en kijkt omlaag. Het is tekenend voor het werk van Ram dat hij de blik van de figuren zo verschillend en levensecht weergeeft in deze en andere beelden.
VERZET
Klok stond toe dat in de school in Akkerwoude de SDAP samenkwam totdat de Duitse bezetter dit verbood, waarop volgende dat illegale bijeenkomsten plaatsvonden op zolder boven de winkel van zijn schoonvader Sipke Blumers, Molenweg, Murmerwoude, dat later net als Akkerwoude is opgegaan in het huidige Damwâld. Een kennis benaderde Klok over adressen voor onderduikers, waarna Klok mensen hielp onderbrengen, op meestal afgelegen boerderijen en geld ophaalde voor onverzorgd achterbleven vrouwen van onderduikers. Hij ‘ritselde’ distributie-bonkaarten in verband met de rantsoenering van voedingsmiddelen en kleding en was betrokken bij identiteitsbewijzen vervalsen. Hij werkte voornamelijk alleen. Eind 1942, begin 1943 leidden timmerman-aannemer Klaas Wijbenga (Valom), gemeenteambtenaar Douwe de Vries en Jakob Klok als driemanschap illegale activiteiten in Dantumadiel, elk dorp had een hoofdcontactpersoon met eigen contactpersonen.
Meer over het verzet en de loopbaan van Jakob Klok tijdens en na de Tweede Wereldoorlog in deel 2 (TE ZIEN IN… Aflevering 375).
FOTO’S: Gerhild van Rooij
1. Frans Ram, bronzen beeld Jakob Klok (1999).
2. Frans Ram. Plaquette op lessenaarssokkel voor beeld Jakob Klok.
3. Fotobord voormalige dorpscafé of Grote herberg op locatie van nu het beeld Jakob Klok.
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.
