TE ZIEN IN… Aflevering 377: Duim opsteken, Gêrome en Romeinen. Maand van het digitale erfgoed (1)
REGIO – November is de Maand van het digitaal erfgoed. Oude betekenissen van woorden, gebaren en symbolen worden gedigitaliseerd. Oorspronkelijke betekenissen blijven behouden, veranderen of raken uit zicht en kunnen per cultuur en tijdperk verschillen. De digitale emoji’s duim op of neer hebben Oud Romeinse voorgangers en zijn geïnspireerd op een ‘Romeins’ schilderij van Gêrome.
DUIM OMHOOG EMOJI
Een emoji is een kleine, gestandaardiseerde afbeelding die gebruikt wordt in digitale berichten, als abstracte uitdrukking van een emotie of begrip. Duim emoji’s staan voor het gebaar van een vuist met de duim omhoog of diezelfde vuist met de duim omlaag gedraaid. Emojipedia noemt de duim omhoog: “Een duim omhoog gebaar dat goedkeuring aangeeft. In bepaalde contexten kan de duim omhoog emoji als passief-agressief of sarcastisch worden opgevat. Ondanks dit mogelijke gebruik blijft het een populaire manier om snel en oprecht goedkeuring uit te drukken.” Duim Omhoog is in 2010 goedgekeurd onder Unicode 6.0 en in 2015 toegevoegd aan Emoji 1.0, evenals Duim Omlaag. Onder Emoji 2.0 zijn in 2015 vijf extra huidskleuren toegevoegd aan beide internationale pictogrammen van de duim.
TOP?
De vuist met opgestoken duim betekent in ons land: ’top’, ‘uitstekend’, maar is geen universeel gebaar. Andere, tegenovergestelde betekenissen worden niet vermeld op de Nederlandse en Engelstalige Emojipedia’s, maar wel op onder meer websites van reisorganisaties. In Afghanistan, Iran en delen van Italië en Griekenland betekent de duim omhoog ‘rot op’ en in veel Aziatische landen staat de opgestoken duim, als gebaar en in de digitale versie gelijk aan onze opgestoken middelvinger, met een heel andere betekenis dan goedkeuring.
DUIM NEER, GÉROME
De duim omlaag grijpt terug op een gedramatiseerde voorstelling uit 1872 van de Franse schilder Jean-Léon Gérôme. Het schilderij toont een gladiator als overwinnaar naast zijn verslagen tegenstander in het Romeinse Colosseum (arena) met toeschouwers met de duim omlaag. De titel van het schilderij is Pollice verso of neergedraaide duim Op het schilderij en in de daarvan afgeleide bioscoopfilmbeelden uit bijvoorbeeld The Gladiator (2000) en verhalen uit de Asterix stripalbums of comics verbeeldt de duim omlaag het doodvonnis voor overwonnen gladiatoren. De betekenis voor duim omlaag op Emojipedia luidt afkeuring en sluit daarbij aan. Het gebaar wordt meestal voor het lichaam gemaakt, soms versterkt door het met twee gestrekte armen te maken. Svenia Fabian-Grosser, schrijft in haar artikelen dat deze uitdrukking in de Romeinse literatuur slechts twee keer voorkomt, maar zonder duidelijkheid over de richting waarin de duim is gedraaid.
ROMEINSE INFESTO POLLICE
Schilder Gérôme toont Vestaalse Maagden die op de voorste rij met hun arm uitgestrekt en gebalde vuist met de duim omlaag, evenals hoger gezeten publiek. Hollywoodfilms hebben die neerwaartse duim overgenomen als teken dat de dood van de verslagene verlangd werd. Historische bronnen geven echter geen duidelijke aanwijzing over het teken voor de dood of voor de missio, het levend de arena mogen verlaten. Redenaar Quintillianus spreekt van een retorisch gebaar infesto pollice, vijandige duim. De geleerde Anthony Corbeill heeft geopperd dat het teken voor de dood van een verslagen gladiator juist een duim omhoog is Ludwig Friedländer suggereert in zijn Sittengeschichte Roms dat het zwaaien met mappa, de doek waarin voedsel naar het amfitheater of de arena zou zijn meegenomen, een teken was voor het verlenen van missio. De menigte kon dit ook uiten met luid geschreeuw, zoals Martialis beschrijft in zijn epigram over het gevecht van Priscus en Verus in zijn Liber de Spectaculis.
FOTO’S:
1. Jean-Léon Gérôme (1824-1904). Pollice verso (1872), Olieverfschilderij op 96.5 cm hoog doek, is van 1.5 tot 1.11.1873 op Wereldtentoonstelling Prater getoond, (collectienr.1968.52 Phoenix Art Museum).
2. Duimen omlaag, als 1.
3. Jean-Léon Gérôme foto’s door Nadar (1829-1910) ongedateerd en in 1900 (met schilderij); en op photogravure van Noupil met hoed en handschoenen in 1892.
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.
