TE ZIEN IN… Aflevering 387: Pennenvak in lessenaar en iconische tweepersoonsschoolbank
FERWERT – Op de Marrumerweg staat een hoge smalle vierkante sokkel met een miniatuur tweepersoonsschoolbank met een plank in de rugleuning. De cortenstalen sokkel en schoolbank van Hans Jauta zijn een monument en verbeelden de oorspronkelijk houten schoolbank met schuine lessenaar en open vak voor een lei, schriften of boeken en een uitgespaard kroontjespen- of griffelvak naast het schuifdeksel dat de inktpot afsluit.
SCHOOLBANK IN FERWERT
De schoolbank staat hier symbool voor 100 jaar voortgezet onderwijs in Ferwert, in de periode dat Ferwert de hoofdplaats van gemeente Ferwerderadeel was. De gemeente is in 2019 samen met andere gemeenten opgegaan in de fusiegemeente Noardeast-Fryslân. Datzelfde jaar verdween, na een eeuw, het voortgezet onderwijs uit Ferwert. Rond een halve eeuw zaten leerlingen tijdens de lessen in tweepersoonsschoolbanken zoals verbeeld in het monument. De poten van de houten bank en de meestal houten of metalen dragers van de houten lessenaar met open boekenvak stonden meestal op dikke zijbalken. In het herkenbare beeld is de schoolbank gestileerd en ontbreken de zijbalen en de voetplank of voetplanken die deze balken met elkaar verbonden. In 1919 schreven leerlingen niet op stoelen die ze zelf aan horizontale losstaande tafels konden aanschuiven, maar in de schoolbank met diagonale lessenaar.
GEVELSTEEN TERUG
De iconische, nu antieke schoolbanken zijn in ons land rond eind jaren zestig tot jaren zeventig uit beeld verdwenen, maar zijn nog wel een symbool voor historisch onderwijs. Links naast de sokkel met de tweepersoonsschoolbank ligt de vroegere gevelsteen van de in 1919 geopende mulo in Ferwert met de tekst: ‘ANNO 1919 / CHR.= M.U.L.O.’, afkorting van Christelijk Meer Uitgebreid Lager Onderwijs. De miniatuur schoolbanksokkel is voorzien van een plaquette met achtergrondfoto van dit Muloschoolgebouw met de gevelsteen. Het op 29 januari onthulde beeld staat in de tuin bij het woonhuis van Fedse Schutting dat op de locatie van de in 1981 afgebroken M.U.L.O. staat. Hans Jouta is een oud-leerling van deze oude Mulo en de nieuwe locatie van de mulo/mavo uit 1970. De oorspronkelijke gevelsteen van de M.U.L.O heeft bij de nieuwe locatie gelegen, met afgeschuurde UL en een A en V eroverheen geschilderd omdat de school inmiddels een MAVO was. Toen die mavo-locatie sloot heeft oud-leerling Pyt Nauta (Dorpsbelang) de steen, waarvan de verf al afgesleten was, veilig gesteld. De gevelsteen ligt nu naast het beeld als deel van het ontwerp van Hans Jouta, die dankzij Marius Touwen, docent handvaardigheid op de Mulo/Mavo, kunst is gaan studeren en daarna een bekend kunstenaar is geworden.
DOARPSBELANG FERWERT EN HEGEBEINTUM
Pyt Nauta, Klaas Schotanus, Sjak Papma en Sander de Wolf van Doarpsbelang Ferwert en Hogebeintum hebben zelf voor de fundering gezorgd en zelf het kunstwerk geplaatst. Het oorspronkelijke schoolgebouw is rond 1981 afgebroken, na een periode van leegstand als gevolg van de verhuizing naar een nieuwe locatie in 1970. Over de foto staat de Friese tekst: “Ta oantinken oan / 100 jier foartset ûnderwiis yn Ferwert / 1919 – 2019 / Chr. MULO/MAVO (1919-1970) / CSG Noord Friesland (1970 – 1994) / Dockinga college (1994 – 2019) / Mei tank oan: / Dorpsbelangen Ferwert en Hegebeintum / Dockinga College.
PENNENVAK EN INKTPOT
In 1968 werd de mulo wettelijk een mavo, de laatste mulo-examens werden in 1971 afgenomen. In 1968 was er in de M.U.L.O. nog een klaslokaal met schoolbanken, het lokaal waar boekhouden en handelsrekenen werd gegeven, Hans Jouta en Pyt Nauta hebben nog les gehad in die schoolbanken. Ze zijn bevriend gebleven. Al voor 1970, het jaar waarin de Mulo/Mavo in Ferwert deel werd van de Christelijke Scholen Gemeenschap Noord Friesland werden schoolbanken steeds meer antieke museumstukken in musea die voor een deel of helemaal gewijd zijn aan het onderwijs. In het Weeshuisschooltje in Natuurmuseum Friesland, Schoenmakersperk 2, Leeuwarden staat nog een dubbele rij schoolbanken en een vitrine met schrijfgerei dat gebruikt werd bij het lager onderwijs en ook op de ulo en mulo voor uitgebreid of meer uitgebreid lager onderwijs. Met de griffel schreven leerlingen op een circulaire lei en met een kroontjespen die ze bewaarden in een pennenetui op kostbaarder papier. Het pennenvakje voor de pen en griffel is een mooi detail in de schoolbank op het monument in Ferwert. Het schoolhandschrift was in 1919 cursief met zwierige krullen bij de hoofdletters.
Foto’s:
1. Kroontjespen, etui en griffels op lei, Weeshuisschooltje Natuurmuseum Friesland (foto Gerhild van Rooij).
2. Schuifdeksel voor inktpot in schoolbank, Weeshuisschooltje Natuurmuseum Friesland (foto Gerhild van Rooij).
3. Schoolbank, still, monument voor 100 jaar voortgezet onderwijs van Hans Jouta in Ferwert.
4. Gevelsteen op rond 1981 gesloopte M.U.L.O. in Ferwert (detail vintage prentbriefkaart).
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.
