TE ZIEN IN… Aflevering 399: Oorlogsarchieven en Stichting Werkgroep Herkenning
Stichting Werkgroep Herkenning, SWH, is een op 12 december 1981 opgerichte vrijwilligersorganisatie en platform voor lotgenoten. De werkgroep biedt hulp en ondersteuning aan mensen die worstelen met de gevolgen van hun familiegeschiedenis als kind, kleinkind of andere familieleden van personen die in de jaren 1940-1945 aan de zijde van de bezetter stonden of bezetter waren (kinderen van Duitse militairen).
OPENSTELLING ARCHIEVEN
Het Nationaal Archief werkt nog aan het toegankelijker maken van de 9 kilometer archieven over de Tweede Wereldoorlog en nasleep. Het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) en Oorlogsarchief Rode Kruis bevatten enorm veel informatie. In 2025 eindigde voor veel documenten de openbaarheidsbeperking. Familieleden, en nazaten krijgen soms nu pas het oorlogsverleden in volle omvang in beeld. Mensen die de oorlog meemaakten en niet de kant van de bezetter kozen of er lijnrecht tegenover stonden, vertellen in boeken, podcasts en interviews hoe zij nog worstelen met NSB-familieverleden en hoe ze soms van kinds af zijn achtergesteld en geminacht voor niet door hen veroorzaakt oorlogsleed.
WERKGROEP HERKENNING
Keuzes van familie kunnen drie of meer generaties doorwerken en heftiger ervaren worden rond bijvoorbeeld de Friese en Nationale Herdenkingsdag en Bevrijdingsdag, op 14 en 15 april of 4 en 5 mei en ook op 10 mei, de dag waarop Nazi Duitsland Nederland binnenviel en hier de Tweede Wereldoorlog begon. Naast hulpverlening biedt de Werkgroep Herkenning documentatie in de vorm van boeken, beeld & geluid, bulletins en verhalen. De oorlog is nog lang niet uit nazaten verdwenen, een aantal ondervindt diepgewortelde moeilijkheden in hun persoonlijk en maatschappelijk leven. Dit kan mede teruggevoerd worden op ervaringen die tijdens of na de oorlog zijn ontstaan in verband met de politieke keuze van familie en daaruit voortvloeiende loyaliteits- en identiteitsproblemen. Herkenning bij lotgenoten kan helend werken.
JONGSTEN
Carla Kassing-Stoutjesdijk, kind in de oorlog, meldt zich op 86-jarige leeftijd bij de Stichting Werkgroep Herkenning na het zien in 2022 van de tv-documentaire ’Oorlog in Westerbork april-september 1945’. Ze ziet honderden geïnterneerde NSB’ers en van collaboratie verdachte Nederlanders en hoort hoe ze de eerste maand in Westerbork bewaakt worden door tientallen Joden onder wie kinderen, die net gehoord hadden wie van hun familie was omgekomen. Ze kregen een knuppel om te voorkomen dat de geïnterneerden zouden ontkomen. 89 mensen overleden er, vaak aan ziekte. Carla worstelt met vragen en herinneringen waarover ze alleen met haar zus Heleen sprak. De SWH zorgt dat ze haar last kan delen, hun verhaal wordt het kinder- en schoolwerkboek Schamen voor je achternaam van Geert van Diepen en het boek Dossier Dirk van Harry Vogels. ”Stoutjesdijk? Dat is een piepklein plaatsje in de buurt van Tholen’’ antwoordde Carla als iemand naar haar achternaam vroeg, pas 77 jaar na de oorlog, durft ze uit zichzelf te vertellen wie haar vader Stoutjesdijk was: ,,Hij was NSB-burgemeester.’’
OPRICHTERS
De aanleiding tot oprichting van Stichting Werkgroep Herkenning door psychiater J. Hofman, IKON radiopastoor ds. Alje Klamer, psycholoog Mario M. Montessori jr. en journalist Willem Scheer, waren reacties op het proefschrift van Hofman bij het radiopastoraat van Klamer waaruit bleek dat een grote groep Nederlanders met ‘foute’ ouders of lijdend aan de gevolgen van nazi-indoctrinaties dringend behoefte had aan hulp. In 1982 was er aandacht voor via een telefonische hulplijn, in 1983 op een eerste landelijke bijeenkomst. In 1995 werd subsidie verleend. Het in 1980 opgerichte ICODO, Informatie- en Coördinatieorgaan Dienstverlening Oorlogsgetroffenen erkende de Stichting Werkgroep Herkenning in 1998, het jaar waarin de hulpverlening werd uitgebreid naar nakomelingen en familieleden van Duitse militairen.
FOTO
1. CABR archief, foto Nationaal Archief. Sinds 2.2.2026 kan op 12 extra locaties een plek gereserveerd geworden om te zoeken in het gedigitaliseerde deel van het Centraal Archief Bijzondere rechtspleging (CABR), in de studiezalen van het Nationaal Archief, Regionaal Historische Centra (RHC’s) en het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies.
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.