TE ZIEN IN… Aflevering 400: Dossier Dirk, NSB-keuze vader kleurt gezinsleven

Carla Stoutjesdijk mist haar overleden zus Henny als de tv-documentaire ‘Oorlog in Westerbork april-september 1945’ haar triggert. Ze deelt hun levensverhaal buiten de familie, Harry Vogels schrijft daarna Dossier Dirk. Leven met een NSB-burgemeester. De NSB-carrière van vader kleurt de levens van Carla, Henny en echtgenote-moeder Louise. Tijdens hongerwintertochten laat Louise mensen eten in de bijkeuken.*

NSB

Dossier Dirk schetst hoe de op 1.12.1894 in een zeer arm, groot gezin in Bruinisse op Schouwen Duiveland geboren Dirk Stoutjesdijk als 12-jarige door armoede het huis uit moet en wordt uitgebuit als bakkersknecht. Dirk is ambitieus en krijgt later bij andere bakkers verantwoordelijkheid. Op zijn negentiende volgt hij in militaire dienst op 3-jarig-HBS niveau de opleiding Telegrafist Posterijen, maar de studie wordt onverwacht bekort, vanwege paraatheid voor de Eerste Wereldoorlog. Dirk haalt dan het Praktijkdiploma boekhouden. Na dienst werkt hij bij de gemeente Den Haag, 9 maanden later bekleedt hij bij Rubberfabriek Vredestein Loosduinen een uitdagender positie. Hij wordt daarna chef inkoopafdeling bij de Deventer Rubberfabriek en trouwt tweemaal. Dirk is sinds 1933 NSB-lid. Ondanks verschil van politieke opvatting blijft de directie blij met Dirk en de groeiende omzet. Na de inval van Nazi-Duitsland wordt de Deventer Rubberfabriek gesloten.

INFORMATIENETWERK

Uit verhoren na de oorlog blijkt dat Dirk NSB-lid werd omdat hij sociale rechtvaardigheid nastreefde. Na de oprichtingsvergadering van de Nationaal Socialistische Beweging (NSB) op 14 december 1931, richten Arnold Mussert en Cornelis van Geelkerken op 4 november 1932 officieel de stichting NSB op. De statuten bepalen dat een man Algemeen Leider wordt, Anton Mussert. Later zal, onder invloed van Hitlers NSDAP, antisemitisme deel uitmaken van het partijprogramma. In 1943 krijgt de NSB ruim 100.000 leden. Dirk wordt NSB blokleider, buurtleider, groepsleider en hoofd inlichtingendienst district 14 Haarlem. Hij vraagt drie kringleiders om namen en adressen van groepsleden en plattegronden, landelijk weeft de NSB een steeds dichter informatienet, ook over ambtenaren en wethouders die allang geen bevoegdheden meer hebben. Het algemeen leider principe geldt ook voor de commissaris der provincie (dus niet van de Koningin), die de taken van Provinciale en gedeputeerde Staten erbij krijgt. Organisaties worden genazificeerd en gelijkgesteld. Na de aanstelling als NSB-burgemeester van Langedijk waarvoor Dirk alles uit de kast gehaald heeft aan connecties, betrekt het gezin Stoutjesdijk het huis van de afgezette burgemeester. Moeder Louise is anti-NSB, maar scheiden zou betekenen dat haar dochters een Nationaal Socialistische opvoeding krijgen in Duitse Hitler Jugend kampen.

DOLLE DINSDAG, WESTERBORK

Indrukwekkend is de herbeleving van Carla Louise Kassing-Stoutjesdijk van Dolle Dinsdag 5 september 1944 tijdens het zien van de tv-documentaire over internering van NSB-leden in Westerbork in 1945. Die dinsdag zijn Bevrijdingsfeesten afgelast, Duitse bezetters schieten en de NSB leiding dwingt de duizenden vrouwen en kinderen van NSB-mannen naar Noord-Duitsland te vluchten. Dirk brengt Louise en hun dochters naar NS-station Amsterdam. Vanaf Hooghalen lopen passagiers gedwongen naar Kamp Westerbork waar honderden Joden op een trein naar Bergen-Belsen wachten en snel barakken leeggehaald worden voor familie van NSB’ers. Louise neemt haar kinderen en enkele anderen mee het verschrikkelijke kamp uit. Ze slapen in een hooiberg en lopen ’s morgens terug naar Hooghalen. Louise geeft een stationschef juwelen die zij onder haar rok draagt, ze mogen terugreizen.

KINDEREN SCHAMEN ZICH

Thuis doet NSB-fanatiekeling ‘tante Han’, Hanna Jessurun, open die al veel in Heemstede kwam. Dirk melde Louise (Loekie) Antonia Petronella Stoutjesdijk-Lambregts in de jaren dertig aan bij de NSB, hij moest leden aanbrengen. In de winter van 1944-1945 laat Louise mensen op hongertochten in de bijkeuken eten, eerder zijn er wel onderduikers geweest, maar ook hachelijke situaties met later veroordeelde hooggeplaatste Duitsers. Na de bevrijding wordt Louise maanden gevangen gehouden in het interneringskamp in Alkmaar. Daarna woont ze op een zolderkamertje, de meisjes wonen bij de zusters Ursulinen in Bergen, ze kan ze maar af en toe bezoeken. Dirk krijgt negen jaar gevangenisstraf, komt in 1950 vrij omdat hij hartpatiënt is, trekt in bij Hanna en haar moeder. De zusjes schamen zich tot op hoge leeftijd dat ze kinderen van een NSB burgemeester zijn.

ILLUSTRATIES/NOTEN
1. Harry Vogel. Dossier Dirk. Leven met een NSB-burgemeester. Omslagfoto’s: zusjes Henny en Carla, Dossier Dirk Stoutjesdijk, NSB-burgemeester van Langedijk. (Foto Uitgeverij Elikser, Leeuwarden).
NB – Vogels schreef eerder Schaamte en trots in Wassenaar, een bewogen familiegeschiedenis en met Lieke van Amstel Onze opa’s in de oorlog, over zijn NSB-familieleden.
2. Louise Lambregts, moeder van Henny en Carla Stoutjesdijk, illustratie Dossier Dirk.
3. Burgemeestershuis, Dorpsstraat Zuid Scharwoude waar het gezin van NSB- burgemeester van gemeente Langendijk in de periode 1943-1945 woonde.

*‘Oorlog in Westerbork april-september 1945’, 28.3.2022, npo.nl, Frénk van der Linden, Ronald Pras en Erik Blom, via interviews met voormalige en Joodse en NSB-gevangenen, nabestaanden en deskundigen onderzoekt Frénk van der Linden de scheidslijn tussen goed en kwaad in Westerbork van lente/zomer 1945 (o.a. met Ed van Thijn, Henk Eefting, Koos Groen, Fred Mouw en Virry de Vries-Robbles).

• Facebook
• X
• Linkedin
• Whatsapp
• Whatsapp
• Mail