TE ZIEN IN… Aflevering 401: Tjeerd Lichthart, symbolische beelden met een zwaard
WESTERGEEST/BEETSTERZWAAG – Tjeerd Lichthart (Leeuwarden 1905 – Beetsterzwaag 1989), maakte hand gesmede beelden van zwaarden op een aambeeld als symbool voor het geloof. Zijn familie verhuist als hij tien jaar is naar Noord-Holland. Na de lagere school werkt en woont Tjeerd in Amsterdam, Wormerveer, Buitenveldert-Amstelveen, Lage Vuursche, Soest, op zijn boerderij aan de Prellewei, Westergeest en in Beetsterzwaag.
EVANGELIST IN IJZER
In de Leeuwarder Courant van 17-08-1989 staat bij familieberichten: “Diep bedroefd delen wij u mede, dat op 84-jarige leeftijd van ons is heengegaan onze lieve vader en opa Tjeerd Lichthart, in leven kunstsmid, sinds 2 augustus 1984 weduwnaar van Greta Komin. Onze grote troost is dat hij zich geborgen weet in de liefde van Christus.” Die laatste zin is kenmerkend voor zijn levenshouding. De Leeuwarder Courant van 28-06-1971 sluit bij Fries Mozaïek daarop aan met de titel: “Tjeerd Lichthart, het dienende leven als de waarachtige religie Evangelist in ijzer.” Kunstenaar wil hij niet genoemd worden, hij is siersmid, smid van artistiek smeedwerk en werkt al decennia voor architecten en opdrachtgevers, zoals gemeentehuizen en kerken, in zijn eigenhandig opgebouwde bedrijf.
GEEN OORLOGSSCHEEPSBOUW
Na de lagere school werkte Tjeerd achtereenvolgens als timmermansknechtje, bollenkweker, fabrieksarbeider, hulpsmid-monteur in een zeepfabriek in Wormerveer en op het bijbehorende scheikundig laboratorium. Hij kreeg zoals velen ontslag en verliest daarop als voorman in een vatenfabriek in de walserij ook nog eens zijn rechterwijsvinger. Op de eerstvolgende reorganisatie moet hij als gehandicapte gedwongen weg, midden in de crisistijd van de jaren dertig van de twintigste eeuw. Hij is jaren werkloos, werkt nog bij een Lichtzaak en bouwt dan in de periode 1936-1937 op een Amsterdamse scheepswerf mee aan de Nederlandse lichte kruiser van de Trompklasse Hr. MS. Tromp (C 804). Dit zevende naar Maarten Harpertszoon Tromp vernoemde schip van de Nederlandse Marine was opgenomen in het vlootplan Deckers uit 1931 is een oorlogsschip, dat wringt. Tjeerd leest veel als 25jarige werkloze en wordt christenpacifist, lid van de CHU en volgeling van Schouten en Schurer. Na drie maanden aan de Tromp werken worden zijn gewetensbezwaren te groot en volgt weer ontslag. Hij begint op eigen kracht met steun van zijn geloof kunstnijverheidsproducten te smeden voor onder meer kunsthandels om een inkomen te verwerven. Tijdens de oorlog werkt hij clandestien op de Veluwe, niet ‘Kriegswichtige’ werk is door de bezetter verboden.
LICHTEND ZWAARD EN ZEIS
Tjeerd kocht zijn boerderijtje aan de Swemmer als weekendhuis, maar wilde al twintig jaar terug naar Friesland. In 1970 heeft hij genoeg naamsbekendheid om niet in het Gooi te hoeven blijven en woont hij met zijn vrouw permanent in Westergeest, in zijn Heitelân. In het Fries Mozaïek is beschreven hoe in een aangebouwd kamertje aan de luwzijde van de boerderij de open haard brandt omdat de noordooster ook in juni kil kan zijn. Tjeerd is op zijn 25ste religieus geworden en vertelt: “In dit open vuur spreekt Christus tot me, omdat het verterende vuur ons brandend en lichtend dient.” Een van zijn smeedkunstwerken in zijn tuin aan de Swemmer in Westergeest heet Jes. 2-4. Tjeerd licht toe: “Op het eerste gezicht lijkt het beeld een zwaard, maar bij nadere beschouwing herkent men de opgestane Christus („Nee, geen Christusfiguur, ik ben protestant”), die het Licht van deze wereld is en de zwaarden omsmeedt tot ploegijzers”. Een ander beeld met zwaard illustreert in De Gooi en Eemlander van 21-11-1964 de bijdrage ‘Tjeerd Lichthart. De man die geen predikant maar siersmid is geworden’. Een lichtend zwaard op halve globe staat in de al genoemde Leeuwarder Courant van 28-07-1971. Op de begraafplaats Gealeane in Beetsterzwaag is een funerair beeld te zien met zwaard, zeis en aambeeld waar rond de schaduw meedraait alsof het een ‘hemelse zonnewijzer’ is. Het siersmeedkunstwerk markeert het graf van Tjeerd Lichthart van beroep ‘smid’.
ILLUSTRATIES:
1. Tjeerd Lichthart. Gesmeed beeld van 3 kanten, Gealeane, gemeentelijke begraafplaats Beetsterzwaag (Fotodrieluik, 21-04-2026, Gerhild van Rooij).
2. Nederlandse lichte kruiser, Trompklasse Hr.MS. Tromp (C 804), marineschip waar Tjeerd Lichthart in 1938 niet verder aan wilde bouwen (Foto CCASA 4.0).
3. Tjeerd Lichthart |* 17-2-1905 | † 15-8-1989 | Smid, wit handschrift op aambeeld van funerair kunstwerk, zie 1 (Foto 21-04-2026, Gerhild van Rooij).
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.
