TE ZIEN IN… Aflevering 407: Onderweg, oude en nieuwe trafo’s, circulaire schilden en krullende stickers
GYTSJERK – In de Trynwâldster dorpen en omgeving zijn onderweg nieuwere en oudere trafo’s te zien. De vormgeving, bouwmaterialen en formaten van deze trafo’s verschillen enorm, maar op alle trafo’s staat de waarschuwing ‘hoge spanning levensgevaarlijk’ met bijbehorend bliksemicoon, en de locatie en het elektriciteitsbedrijf zijn af te lezen van circulaire metalen schilden of van de plastic stickers die kunnen omkrullen.
VERSIERD MINIHUIS
De oudere trafo’s zijn traditionele bouwwerken en deel van de cultuurhistorische bouwgeschiedenis van Nederland. De transformatorhuisjes hebben nog echte keramieken pannen op meestal een zadeldak, zoals het transformatorhuisje aan de Rinia van Nautaweg 55, Gytsjerk, maar ook een schilddak of piramidedak komt veel voor. De kleur van de zware metalen deur of deuren steekt af tegen de uit bakstenen opgetrokken gevels waarin de roosters opvallen en ook op een aantal banden en spaarvelden of siermetselwerk en speciale dakranden. De naam van deze mini-huisjes is elektriciteitshuisje, transformatorhuisje of trafohuisje en stroomhuisje, maar het meest wordt de verkorte naam trafo gebruikt voor oude en nieuwe elektriciteitshuisjes.
GLADDE BEHUIZING
Nieuwere trafo’s zijn strakke behuizingen, die net als nieuwere huizen, garages, meubels en straatmeubilair gestroomlijnder zijn en eenvormiger. De behuizingen zijn aan de buitenzijde samengesteld uit metaal en beton, waarbij de uniforme metalen deuren in een metalen wand van gelijke lichte of donkere kleur worden geplaatst of in een betonnen wand. De andere wanden en het platte dak zijn van metaal of beton en het geheel is vierkant of rechthoekig. Dit type lijkt op een moderne garage aan huis of bergkast en verschilt enorm van de oude door architecten ontworpen transformatorhuisjes die dichter bij oude villa’s en rijtjeshuizen staan met stenen muren, hoge daken en vaak bouwkundige versieringen.
LOSLATEN EN OMKRULLEN
Op de afgebeelde platte trafo is rechts een nieuwe sticker te zien van de netbeheerder met de compacte tekst: ‘Liander / onderdeel van alliander / storing elektriciteit of gas? / 0800 – 9009’. De locatie van een trafo is altijd op de deur of gevel te vinden en is hier af te lezen van een traditioneel vastgeschroefd adresschild van metaal waarop oorspronkelijk ook het elektriciteitsbedrijf is genoemd. Van de tekst: ‘GIEKERK / NIEUWE STRAATW. 73 / P.E.B. in FRIESLAND’ klopt het adres nog, maar de P.E.B. bestaat niet meer. Het P.E.B., afkorting van het Provinciaal Elektriciteitsbedrijf Friesland, was verantwoordelijk voor de elektriciteitsopwekking, het transport en de levering van elektriciteit.’ De P.E.B.-regel is afgeplakt door het huidige bedrijf Liander, maar de folie daarvan blijkt kwetsbaarder dan het hergebruikte locatieschildje van circulair materiaal. De laag lijm heeft voor een deel losgelaten, de sticker is gaan omkrullen en later deels afgescheurd. Het enige dat op het overgebleven stickerdeel leesbaar is, is het incomplete telefoonnummer 0800-..009 terwijl op het metalen schild nog slechts de drie letters ‘AND’ zijn afgeplakt en de naam van het oorspronkelijke elektriciteitsbedrijf weer zichtbaar is geworden. Het storingsnummer is wel leesbaar op de grote sticker, dat is helaas niet zo bij alle trafo’s met deels onleesbare geworden stickers. De weer zichtbaar geworden P.E.B. vermelding op de trafo Nieuwe straatweg Gytsjerk brengt een deel van de elektriciteitsopwekking en toeleveringsgeschiedenis in beeld.
FOTO’S:
1. Traditionele trafo, bakstenen gevels, hoog dak met pannen, Rinia van Nautaweg 55, Gytsjerk, 30/10/2025.
2. Transformatorhuisje, plat dak, oorspronkelijk van P.E.B. nu Liander, onderdeel alliander, Nieuwe straatweg 73, Gytsjerk, 11/06/2026.
3. Detail bliksemschild, locatieschild en nieuwe en omgekrulde sticker Liander.
ZIE OOK:
– Te Zien In 197 – Gevelsteen-peb-huisjes-provinciaal-elektriciteitsbedrijf
– Te Zien In 241 – Transformatiehuisje sesam in Damwâld
– Te Zien In 326 – Ottemaweg, Readtsjerk-Mûnein-Ryptsjerk-Hurdegaryp
– Te Zien In 359 – Transformatiehuisje Tergracht en masten boven de Ee
– Te Zien In 380 – Karakteristiek hoog transformatiehuisje bij dijk in Kollumerpomp
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.
