Te zien in… Aflevering 410: Libellen speuren buiten en in adellijk Hendrick de Keijser Museumhuis
REGIO – In het uitzendgebied van RTV NOF is veel natuur, kinderen kunnen in de eigen omgeving ontdekken hoe libellen boven water, oevers en in bermen zweven. 250 jaar geleden, eind achttiende eeuw, had de adellijke jongen Schelto van Eysinga een mooi libelle-verzamelplaatje. Zijn libelle is de speurwijzer voor de speurtochten en speurkaart in het Hendrick de Keijser Museumhuis van Eysinga.
Buitenleven libellen
Er vliegen in deze periode grote en kleine libellen en waterjuffers al zijn er minder dan in de tijd van Schelto en een halve eeuw geleden. Libellen zweven met hun transparante dubbele vleugels langs en over het water in het landschap van agrarisch en al of niet beschermd natuurgebied. Libellen leven ook in de statige tuinparken van buitenplaatsen en particuliere tuinen, in groenstroken en kleine parken met vijvers of ander water in de bebouwde kom in de vier gemeenten in het uitzendgebied. Ze zijn van oudsher te vinden in de ruige, kruidenrijke begroeiing langs sloten, vaarten, meren of dobben en in de bermen van paden, wegen en (slapers-)dijken bij watert. Libellen vangen subtiel de aandacht dankzij de schittering van hun gekleurde lijfjes en parelmoerglanzende transparante dubbele vleugels. Ze lijken stil te zitten, hangen in de lucht, paren op een stengel, zoeken plotseling een andere plek in de vegetatie opzoeken of scheren over water.
Landleven
Kinderen van adellijke komaf spelen in de achttiende eeuw en negentiende eeuw met verzamelplaatjes waarop onder meer afbeeldingen van de natuur staan die bij hun buitenleven hoorden. Adellijke families in het uitzendgebied hadden vaak een landelijk gelegen state als zomerverblijf en een statig stadshuis in de Friese hoofdstad als winterverblijf. States en parktuinen in bijvoorbeeld de landschappelijk nog altijd prachtige Trynwâlden herinneren daar aan. De buitenplaats Stania state en voormalige buitenplaats Heemstra state en andere states waren met bijbehorend land met landerijen zomer buitenverblijven die als woon- en werkruimte dienden en als statussymbool. Datzelfde gold voor de stadshuizen van de adel waarvan het Van Eysingahuis in Leeuwarden van Bouwheer Jhr. Mr. Frans Julius Johan van Eysinga (1752-1828) een voorbeeld is. Het imposante pand huisvest anno 2026 het Hendrick de Keyser Museumhuis van Eysinga en op een landkaart in de lakenkamer is hun voormalige zomerverblijf Osingastate in Langweer (Gemeente De Fryske Marren) aangegeven. In dit imposante pand beleven kinderen en volwassenen hoe de adel eind achttiende en negentiende eeuw leefde, hoe kinderen toen speelden en het personeel onzichtbaar moest werken, alles ging nog met de hand.
Verzamelplaatje speurkaart
De jongen Schelto Hessel Roorda van Eysinga (1780-1829), oudste zoon van Frans van Eysinga, had verzamelplaatjes en zijn plaatje met de prachtige libelle heeft in het museumhuis een nieuw leven gekregen, bij binnenkomst is te zien dat de libelle Ytske het symbool is voor de gratis speurtocht. Op de speurtochtkaart staan vragen die passen bij de plaatsen waar Libelle Ytske te vinden is. In de woonkamer ligt een kleurboek met plaatjes, waaronder van de libelle. Kinderen mogen ze kleuren, zittend op 250 jaar oude stoelen, net zoals kinderen vroeger in states en stadshuizen. Plaatjes kleuren en verzamelen was tijdverdrijf en kinderen kregen een beeld van de geschiedenis of natuur.
Spelletjes
De uitgeknipte libelle konden kinderen met de hand laten vliegen om een verhaal te vertellen, vergelijkbaar met gevouwen of nagetekend papieren vliegtuigjes in later eeuwen. De echte libelle vloog door parktuinen en de omgeving van de adellijke zomerverblijven, door het natekenen en kleuren bleef het uiterlijk van de libelle goed in het geheugen hangen in het achttiende eeuwse pre-digitale tijdperk. Libellen bekijken via Wikipedia, face-timen, televisie, of op gsm-films en foto’s is dan nog toekomst. In die periode herinnerden alleen platen en prachtige wandvullende geïdealiseerde landschappen op de behangselschilderingen aan de zomers, het buitenleven en de natuur.
- Libellen, 26.06.2026, Gytsjerkster zijde Blommenpaad van Stichting Cultuur en Landschap Trynwâlden (foto: Gerhild van Rooij).
- Kind met speurkaart in museumhuis op zoek naar Libelle Ytske (foto: Gerhild van Rooij).
- Libelle Ytske, entree Hendrick de Keyser Museumhuis Van Eysinga (foto: Gerhild van Rooij).
Zie ook TE ZIEN IN… 269: Schelto’s deftige kleurboek en HdK Museumhuis van Eysinga – RTV NOF Nieuws
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.
