TE ZIEN IN… Aflevering 413: Hekken, voetpad dorpskom Gytsjerk naar Atsjebos (1)
GYTSJERK – Sporen van oude voetpaden herinneren aan de tijd dat deze paden dagelijks gebruikt werden om naar het werk, de school, kerk of een ander dorp te lopen. Hekken markeren een deel van een oud voetpad door Gytsjerk. Stichting Cultuur en landschap Trynwâlden (sinds 2021) zet zich via de padenwerkgroep mede in om dit erfgoed zichtbaar te houden.
VERANDERINGEN
Het motto van Cultuur en Landschap luidt: ‘Beleef de kracht van de Trynwâlden. Verken de oude paden, voel de verhalen in het landschap en laat je inspireren door cultuur die je hier beleeft.’ Die oude paden verkennen kan nog voor een deel. Anno 2026 is het Trynwâldster dorp Gytsjerk een forensendorp, veel mensen reizen niet over paden maar over wegen naar hun werk buiten het dorp en de Trynwâlden. Er staan vele nieuwe woningen en ruime bedrijfspanden, waarvan een groot aantal ten westen van de hoofdweg. De meeste nieuwe panden dateren van eind twintigste, begin eenentwintigste eeuw, maar al halverwege de negentiende eeuw raakte het dorp steeds meer bevolkt en dichter bebouwd en in die tijd kreeg het dorp een echte dorpskom.
AGRARISCH DORP EN FABRIEK
Gytsjerk is veranderd, het zuivelfabriek-complex uit de negentiende eeuw huisvest nu kleine bedrijven. De bijbehorende woningen zijn evenals de statige renteniershuizen aan de Rinia van Nautaweg nog bewoond. Arbeiders woonden in de negentiende en eerste helft twintigste eeuw meestal met grote gezinnen in kleine woudhuisjes of arbeidershuisjes. Ze werkten in de agrarische sector of op de fabriek. In de tweede helft van de twintigste eeuw zijn hun huisjes vergroot, samengevoegd of vervangen door nieuwbouw. Mechanisatie, kunstmest en schaalvergroting zorgde ervoor dat veel agrarisch werk verdween en de fabriek gesloten moest worden. In diezelfde periode is het vervoer veel sneller geworden en voor meer mensen bereikbaar. Die ontwikkelingen hebben gemaakt dat vanuit het forensendorp naar het werk of een ander dorp lopen niet meer van onze tijd is.
PADEN
Het verminderd gebruik van paden als woon-werk verbinding maakt dat kennis van de oude paden dreigt te verdwijnen, ook als het recreatie-wandelpaden zijn geworden. Afstanden lopen tussen huis en werk, kerk en school was gewoon toen er meer mensen op het land werkten en boeren in eigen dorp nog bij een smidse en timmerman terecht konden. De voerman bracht goederen en materialen op de juiste plaats. De oude voetpaden en eenvoudige verkeerswegen zijn deels of geheel vervangen door nieuwe paden en wegen, voor een deel omgelegd of onherkenbaar bestraat en, of verbreed.
ONTZANDING
Twee leden van de padenwerkgroep van Stichting Cultuur en Landschap, Pieter Woudstra en ondergetekende, liepen vanaf de Rinia van Nautaweg over sporen van het oude looppad naar de weg voor het tankstation vanwaar er goed uitzicht is op het Atsjebos. Het landschap is hier sinds de Middeleeuwen sterk veranderd. Vroeger zag je reliëf van de hoge zandgronden, maar tijdens de grootschalige ontzandingen in de eerste helft van de twintigste eeuw is het landschap afgevlakt. Daarnaast heeft de weg voor het tankstation het gebied doorsneden. Het oude veel gebruikte voetpad liep oorspronkelijk vanuit het dorp door tot in het nog steeds prachtige Atsjebos en daar voorbij verder.
ATSJEBOS
Het Atsjebos is nu een wandelbos en staat centraal in de volgende TE ZIEN IN. Ik heb eerder natuurfoto’s gemaakt langs dit oude voetpad en van het uitzicht op het bos voor het RTV NOF weerbericht, bij winter en zomer. Die foto’s zijn genomen vanachter de hekken waar Pieter bij stilstond en aansprekend over het pad vertelde, als inwoner en kenner van Gytsjerk en pleitbezorger voor behoud van zulke sporen in het landschap en het Atsjebos. De foto’s van de hekken op het pad naar de weg met uitzicht op het Atsjebos geven een beeld van delen van het oude voetpad en omgeving anno 2026 in de zomer.
Foto’s:
1. Doorzicht, landhek, land rechts van voetpad Gytsjerk, Trynwâlden (11.06.2026).
2. Voetpad Rinia van Nautaweg (Noord) – Trynwâldsterdyk 1, Gytsjerk, (11.06.2026).
3. Zicht vanaf tankstation op Trynwâldsterweg en Atsjebos Gytsjerk, (11.06.2026).
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.
