TE ZIEN IN… Aflevering 417: Gratis toegankelijk E-book Middeleeuwse straffen
REGIO – Museum Blokhuispoort, onderdeel van de Stichting Blokhuispoort, biedt een gratis download aan van het juni 2025 uitgebrachte E-book Middeleeuwse straffen. De specifieke straffen voor lichte of zware vergrijpen zijn toegankelijk beschreven. Deze strafmaten zijn deel van de geschiedenis in het uitzendgebied en Nederland en worden niet meer toegepast in ons land, voor een deel nog wel elders.
E-BOOK
De e-book uitgave Middeleeuwse straffen van Museum Blokhuispoort (blokhuispoort.nl) bestaat uit een verzameling teksten en afbeeldingen over doodstraf, lijfstraf, schandstraf, geldstraf en verbanning die ook op de website van Museum Blokhuispoort staan. Het museum vermeldt dat een aantal bronnen niet te achterhalen was en er mogelijk een aantal verhalen niet geheel volgens de geschiedenis zijn geschreven en opgenomen in de spelling zoals opgetekend. Het boek begint met een inleiding en in vogelvlucht uitleg van de verschillende wrede straffen. Na een lange lijst Crimineele sententiën, (veroordelingen), volgen informatieve links en de korte bijdrage Straffen toen en nu in ons land. Ook wordt er op gewezen dat er nog plaatsen in de wereld zijn met gruwelijke Middeleeuwse strafpraktijken, zoals beschreven.
VOOR PAAL STAAN, PISPAALTJE
Middeleeuwse straffen en ook nog zeventiende en achttiende eeuwse waren zeer wreed en niet gericht op rehabilitatie. ‘Onze’ huidige straffen zijn humaner en meestal uitgevoerd in beslotenheid. Vroegere straffen vonden plaats in de openbaarheid, vaak op centraal gelegen marktpleinen. Voor kwaadsprekerij, overspel, dronkenschap of onruststokerij werden daders op het schavot of aan een paal vastgebonden met een bord om hun nek met hun misdrijf bijvoorbeeld ‘diefstal’, ‘muntschennis’ of ‘overspel’. Het publiek mocht ze uitschelden en met straatvuil bekogelen. De spreekwoorden ‘voor paal staan’ en ‘het pispaaltje zijn’ herinneren daar aan. De verschillende soorten doodstraf stonden onder meer op herhaalde diefstal, moord, brandstichting en valsemunterij en homoseksualiteit. De zeer wrede straffen in middeleeuwse keur- en wetboeken waren, net als in ons Wetboek van Strafrecht maximum straffen, de middeleeuwse rechter kon een milder vonnis vellen.
VERANDERINGEN 1854 EN 1870
Ter dood veroordeelde criminelen kregen geen graf, de resten van hun lichamen werden in een knekelput op galgenvelden gegooid. Gevangenisstraf was in de zeventiende eeuw een nieuwe sanctie. Vóór die tijd was het een maatregel in afwachting van berechting, gevangenisstraf kostte de overheid te veel geld. In de achttiende eeuw vond het radbraken nog plaats, waaraan de uitdrukking ‘opgroeien voor galg en rad’ of ‘geradbraakt zijn’ herinneren. Eind achttiende eeuw werd rond 1800 de, ten opzichte van ophanging en radbraken, ‘humanere’ guillotine geïntroduceerd, De valbijl verkortte het lijden. In 1854 kwam er een eind aan openbare lijfstraffen, in 1870 werd in Nederland de doodstraf officieel afgeschaft. In 1798 was de tortuur afgeschaft, uitgezonderd het geselen dat bij de wet op 4 april 1870 werd afgeschaft, al kon het in het Leeuwarder Huis van Opsluiting en Tuchtiging nog opgelegd worden. Artikel 109 van Gevangenismaatregel 1886 luidt: “voortdurende verstoring der orde en aanslagen tegen personeel kunnen in de bijzondere strafgevangenis te Leeuwarden toepassing van de lijfstraf ten gevolge hebben, op het achterste geslagen worden met de bullenpees”. In het E-book wordt duidelijk dat er bezien over eeuwen in ons (Fries-)land niet meer zo wreed gestraft wordt als in de Middeleeuwen en daarop volgende eeuwen. Een ontwikkeling die veel tijd nodig heeft, ook in andere plaatsen in de wereld.
Foto:
Blokhuispoort op omslag E-book Middeleeuwse straffen, uitgave Leeuwarden, 2025 van Museum Blokhuispoort (deel van Stichting Blokhuispoort, blokhuispoort.nl)
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.