TE ZIEN IN… Aflevering 420: Rasverteller-vertaler Martsje de Jong boeit publiek
GYTSJERK – Martsje de Jong (1975, Pingjum) uit Bitgum. vertelde 8 oktober in dBieb over haar veelzijdige schrijf- en vertaalwerk. Zij is een gelauwerd vertaler, schrijver, dichter, journalist, redacteur, corrector, voordracht-artiest, slam-kunstenaar, spreker en literair organisator. Circa 25 gasten luisterden geboeid naar het verhaal over haar passie voor Friese boeken en de uitdagingen die bij naar het Fries vertalen horen.
ORIGINEEL
Martsje de Jong is een ervaren spreker, ook op scholen vertelt ze over haar werk. Ze vertaalt literaire kinderboeken, bekende klassiekers of recente, romans, poëzie, liedteksten, documentaire boeken, graphic novels en documenten voor Friese gemeenten, de provincie, instellingen en uitgevers. Tijdens haar vertaling van de coronaregels moest ze, net als voor een aantal boekvertalingen, nieuwe Friese woorden bedenken. Toevallig vertaalde ze tegelijk een in Fryslân spelend bouquetreeks boek, dat betekende dagelijks eerst tussen de jarretels duiken en daarna in de voorschriften. Uitgangspunt is altijd de oorspronkelijke taal, of dit nu Engels, Zweeds, Deens, Duits of Nederlands is. Een vertaling wijkt af van het origineel doordat talen verschillen. Vertalingen gebruiken voor weer een vertaling, lijkt op het kringspel waarbij ieder eenzelfde zin in het oor van de naast-zittende fluistert, daar komt altijd een ver van het origineel afstaande zin uit.
IBBY EN BASIS
De vraag of ze is opgeleid als schrijver-vertaler, beantwoordt Martsje met nee, maar haar allereerste boekvertaling kwam in 2018 op de IBBY-lijst (de wereldtop). De International Board on Books for Young People zet zich in om kinderen wereldwijd toegang te geven tot boeken met jeugdliteratuur van hoge kwaliteit, precies waar Martsje voor het Fries naar streeft. Het was voor het eerst dat een Friese vertaling werd voorgedragen, haar vertaling van de GVR (De Grote Vriendelijke Reus) van Roald Dahl. Ze las al jong veel boeken, de familie hield van verhalen, daar was op de boerderij ruimte voor. Martsje studeerde Nederlandse landbouw/veehouderij aan de Hogere Landbouwschool in Leeuwarden en voltooide de studie aan de University College Dublin. Aansluitend was ze freelancer bij het Friesch Dagblad en bladen als Friesland Post, Paard en Sport, kaatsblad Wis In. Van 2001 tot in 2007 werkte ze aan Engelstalige academische vakbladen voor geodesie en hydrografie bij een dochteronderneming van Reed Elsevier en ontdekte er dat de Scandinavische talen haar liggen. Ze bestudeerde die en is nu lid van het Zweeds genootschap voor vertalers en vertaalt ook Deens.
MARTSJE TEKST
In de periode 2008-2019 is ze freelance-eindredacteur bij uitgeverij PENN.nl voor de Skûtsjekrante, IFKS-magazine, skûtsje.nl, en vanaf 2017 zijn we collega’s voor kwartaalblad Fryslân Markant en uitvaart-glossy Waardig Afscheid en spreken we vaak over taal, gedichten en boeken. Ze werkt mee aan de PENN-uitgave van diverse boeken, en krijgt na de IBBY onderscheiding steeds meer vragen voor kleine en grote vertalingen, boekredactie en correctie en richt in 2018 haar eigen Martsje Tekst op. Vanaf november 2019 werkt ze als voltijds vertaler, schrijft korte verhalen, andere teksten, reportages voor verschillende media, dicht en redigeert of corrigeert. Klassiekers als Pippi Langkous van Astrid Lindgren maar ook van boeken van Jochem Myjer vertalen is net als poëzie vertalen uitdagend. Rijm behouden, binnen een woordtal en dichtvorm blijven met Friese werkwoordvormen kan door oplossingen te zoeken in de context. Bij proza kommen vragen als een originele naam behouden of een Friese tegenhanger wanneer de naam beelden oproept. Martsje geeft inzicht in ‘struikelblokken’ bij vertalen.
COLUMNS, BOEKBESPREKINGEN
Auteur Martsje schreef in de jaren 2020-2023 uitgesproken Friestalige columns in de Leeuwarder Courant. Ze verzorgt als opvolger van Ernst Bruinsma vanaf november 2020 maandelijks Friese boek- en bundelbesprekingen voor Op & Út, Omrop Fryslân. Heeft ze die werken allemaal helemaal gelezen, vraagt een toehoorder. Fansels!, anders zou ze niets kunnen bespreken. Haar beschrijvende of meeslepende besprekingen zijn uitnodigingen om (meer) te lezen. Het brede radiopubliek waardeert uiteenlopende genres en kwaliteiten. Wanneer de stijl, moed, openheid, taalvaardigheid, vormgeving of originaliteit Martsje meer raken is dat te horen. Tot slot leest ze als lid van Dichterscollectief Rixt en winnaar van de Tweede Fryske Poëzij Slam (2024), het gedicht ‘Dus do wolst skriuwer wurde’ van Charles Bukowski over waarom je niet (of misschien toch wel?) zelf zou moeten schrijven. De avond vloog voorbij.
ILLUSTRATIES:
1. Martsje de Jong en publiek in dBieb Gytsjerk (8.10.2026, Gerhild van Rooij).
2. Martsje de Jong in actie (als 1).
3. Martsje de Jong en haar eigen boeken over Pingjum (als 1).
4. Selectie vertaalde boeken Martsje de Jong.
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.
