TE ZIEN IN… Aflevering 424: Maand van de Geschiedenis Rini van Zaanen, AVEK, liefdes, jaren ’70-’80
REGIO – Maand van de Geschiedenis, filosoof-kunstenaar-schrijver Rini van Zaanen belicht in haar vijfde boek Mijn kleurrijke leven op een unieke school in Fryslân. De Akademie voor Ekspressie en Kommunikatie, via proza, poëzie en kunst openhartig haar HBO-docentschap (1978-1989) aan deze ervaringsschool, haar kunst, gezin, liefdes voor vrouwen en inspiratiereizen in de jaren ‘70-’80-maatschappij.
VOORAF
Vooraf schetst babyboomer Rini haar losbreken uit een jaren vijftiggezin en het al jong resoluut afstand nemen van een straffende god. Ze richt een club op, geniet van fantasie, logeren, nieuwe omgevingen, poppen- of toneelspel. Eind HBS klimt ze door een wc-raam het dak op, zwaait naar de klas en wordt van school verwijderd. Tijdens de jaren zestig komen reizen, werken, LSD en relationele en andere ervaringen aan bod. Haar generatie wordt aangemoedigd om zich uit te spreken. Tijdens haar filosofiestudie aan de RUG maakte ze kennis met de CPN maar wordt in die commune weggestemd als niet politiek genoeg. Het kunstenaarsechtpaar Arent Ronda en Rennie Nooteboom biedt haar onderdak in hun 17e-eeuwse stijl-boerderij op het Groninger plattegrond. Daar komen kunstenaars en schrijvers als Rutger Kopland langs. Van Zaanen komt kunstenaar Jan Steen weer tegen op de kunstacademie (Minerva, Groningen). Rini trouwt met een academicus van rijke komaf, half voor de vorm en familie. Het paar woont niet in het noorden als ze wordt aangenomen bij de AVEK in Leeuwarden.
HET ONMOGELIJKE
Een aantal idealistische oprichters van de in 1973 opgerichte AVEK academie met zelfbestuur is opgeleid aan de Academie voor Expressie door Woord en Gebaar*, ook Godert, de gekozen directeur voor de onafhankelijke, coöperatieve Akademie voor Expressie en Kommunicatie. Vijf jaar later is de AVEK een gesubsidieerde, erkende HBO opleiding en betaalt haar docenten uit naar hun eigen behoefte voor het zelf gekozen aantal lesdagen. De AVEK start met 20 leerlingen en 5 docenten en eindigt eind jaren tachtig met 20 docenten en 220 leerlingen (in 4 collectieven met maximum 60 leerlingen, het maximum voor een groepsgevoel). De AVEK heeft haar uitgangspunt ‘Iets doen wat onmogelijk lijkt’ gerealiseerd. Rini ziet de AVEK als immaterieel erfgoed en wil dat de ontstaansgeschiedenis, werkwijze en waarden behouden blijven om zoals in de jaren ‘70, ‘creatiever, communicatiever en collectiever het welzijn van mensen te verbeteren’. Het zelfbestuur, unieke leerplan met halfjaarlijkse evaluaties van individuele en groepsleerdoelen voor docenten en leerlingen, dagelijkse lessen en meerdaagse weekendprojecten werken goed door. Veel oud-AVEK studenten en docenten bleven vrij en oorspronkelijk werken in bijvoorbeeld theater, literatuur, televisie/film en kunst.
ERVARINGSSCHOOL, LIEFDES
Een thematisch ervaringsweekend, non-stop in de AVEK, geeft iedere individuele leerling en docent eigen leerdoelen. Het gebouw kreeg een metamorfose en iedereen is verkleed en ervaart individueel, in groeps- en schoolverband een unieke dynamiek. Het geheel wordt geëvalueerd. Voor de AVEK-weekendsessies Gevangenis, verzint iedere deelnemer waarom ze in de gevangenis zijn beland. Rini kiest overspel, claimt een kamer alleen als schrijfster en schrijft Géa, echtgenote van de AVEK-directeur erotische brieven. In haar boek zijn veel eigen kunstwerken en gedichten opgenomen, en werk en liefdesgedicht verwezen al naar Géa, met wie zij contact zal houden. In Leeuwarden heerst een historische strijd tussen drie lesbische groepen. De intense relatie met geliefde Majo klapt omdat Majo tot de intolerante groep hoort die contact met mannen en alle vrouwelijke kleding afwijst, Van Zaanen past in de tolerantste groep, ze werkt met mannen en vrouwen, is moeder van twee kinderen en managet dat prima en onorthodox. De in de jaren zestig opgekomen vrije opvatting van liefdes, relaties en opvoeding ijlen na in de jaren zeventig-tachtig, wanneer Rini lesgeeft woont zij in Leeuwarden, daarbuiten bij haar echtgenoot. Beiden vieren ze meer relaties.
KUNSTWERKEN
Rini is regelmatig verliefd, en wel of niet beantwoord, verliefdheden zijn haar drijfveer. Haar op Keith Haring geïnspireerde coverbeeld over balans met veel ballen in de lucht past daar perfect bij. Het persoonlijke en informatieve boek bevat nieuwe en oude kunstwerken. ‘Trappenhuis’ vol sfeerportretten van familieleden, vrienden, geliefden en collega’s komt uit Zelfportretten van mijn leven dat uitkwam onder haar naam Hugorina Richtje van Zaanen. Het coverbeeld Een ideale gemeenschap past bij de ideale of mogelijk geïdealiseerde AVEK gemeenschap en bij gemeenschappen in andere culturen en werelddelen waar Rini op (studie-) reizen al of met reisgenoten woonde en werkte. De titels van haar boeken Spelen met woorden en beelden en Reizen in het spoor van mythen sluiten naadloos aan op de AVEK-periode, haar kunst, doceren, fysieke reizen en filosofisch uiten.
Rini van Zaanen past het geestelijk erfgoed van de unieke AVEK later als docent toe op de door haar doorlopen Opleiding Tot Tekentherapeut, op verschillende HBO opleidingen en binnen haar bedrijf. In lijn met de AVEK streeft ze ernaar om vanuit het persoonlijke, collectieve en maatschappelijke haar verantwoordelijkheid te dragen en iets positiefs bij te dragen.
Illustraties:
1 Rini van Zaanen. Mijn kleurrijke leven op een unieke school in Friesland. De Akademie voor Ekspressie en Kommunikatie en cover Spelen met woorden en beelden.
2 Rini van Zaanen. Mijn kleurrijke leven… illustratie moeder icoon als rijke boerendochter, cover Zelfportretten van mijn leven, Hugorina Richtje (Rini) van Zaanen, waarvan de portretten op de foto Trappenhuis staan in Mijn kleurrijke leven…
3 Rini van Zaanen. Cover Een ideale gemeenschap, idem Reizen in het spoor van mythen.
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.
