TE ZIEN IN…Aflevering 383: Levensecht verbeelde Betzy Berg in Aangespoeld van Mary Heylema
WADDENGEBIED – Kinderboekenschrijfster en dichter Mary Heylema vertelt in Aangespoeld een spannend verzonnen verhaal over de jeugd van het welgestelde echtpaar Akersloot-Berg die van 1898 tot 1922 in Vlieland woonde in (Museum) Tromp’s Huys. De liefde voor de zee en de overgeleverde karakterbeschrijving van de volwassen maritiem schilderes Betzy Berg klinken door in dit spannende Waddeneiland boek.
TROMP’S HUYS
De schrijfster werkte in de (herbouwde) atelierwoning achter in de tuin van Museum Tromp’s Huys midden in de Dorpstraat op nummer 99 in Vlieland. Het museum is een van de weinige in Nederland bewaard gebleven kunstenaarswoningen en de meeste schilderijen, tekeningen, etsen en prenten die hier getoond worden, hebben de zee als onderwerp en zijn gemaakt door maritiem schilderes Betzy Akersloot-Berg. Mary had net als Betzy vanuit het atelier een groots uitzicht op de zee. Betzy heeft de zee in pure verschijningsvorm weergegeven, een heel andere benadering dan collega-schilderessen in de negentiende en begin twintigste eeuw hanteerden. Hun werken waren voorspelbaarder en braver, de zee in al haar woestheid schilderen werd gezien als iets voor mannen.
In het museum zijn twee foto’s te zien van Betzy, een voornaam damesportret in rijk interieur en een stoer portret naast haar schilderkist op het strand van waaruit zij de zee schilderde. In Aangespoeld heeft Mary een beeld geschetst, hoe een aangespoelde drenkelinge-wees Betzy zich tussen de eilanders tot de echte maritieme schilderes Betzy zou hebben kunnen ontwikkelen. Dit fictieve meisje dat haar familie, land, taal en op zee zijn mist, gedraagt zich als een wild katje, maar verovert langzaam haar plek tussen de eilanders, zonder haar eigenheid te verloochenen. Anders zijn en worden wie je bent zijn veelvoorkomende thema’s in kinderboeken van Mary. Ze beschrijft het als vanzelfsprekend en verpakt in avontuurlijke verhalen zoals in Aangespoeld.
KARAKTER BETZY AKERSLOOT-BERG
Het door Heylema geschetste meisje Betzy is niet alleen anders vanwege haar Noorse afkomst en haar onstuitbare drang om de zee weer te geven, maar ook door haar eigenzinnig en haarscherp waarnemen en natuurlijke onafhankelijkheid. Ze is in Aangespoeld als kind al een autoriteit op het gebied van tekenen, schilderen en waarnemen. Ze kan razendsnel schakelen en is een stoere durfal, die weet wat ze wil. Zelfs als het om het schoolvoorbeeld van een kubus gaat, weet zij de kubus te verbinden met de natuur en neemt zij de lezers mee naar de Noorse bergen waar zij ze in gedachten een groter geheel van schitterende kubussen toont dan de saaie kubusvorm als schoolvoorbeeld kan geven. Die schoolkubus bestaat uit lege lijnen, haar kubussen leven en zijn echt en daar houdt ze aan vast, koste wat kost. Ze is niet slaafs, ook niet wanneer ze onevenredig straf krijgt omdat ze niet zomaar iets natekent, napraat dat meester de klas en haar als enige waarheid voorhoudt. Spelenderwijs geeft de schijfster zo een perspectief op vreemdelingen die iets kunnen toevoegen, de wereld breder kunnen laten zien, wanneer zij hun ervaringen kunnen delen.
OPMERKELIJKE DAME
Binnen de setting van het Waddeneiland Vlieland is Betzy een opmerkelijk meisje, zoals ze daar later een opmerkelijke dame is geweest, met enorme reislust en een weidse blik op de zee en mensen, genietend van werken (schilderen), dat glans geeft aan haar leven. De zee zou je in Aangespoeld als een van de hoofdpersonen kunnen zien, zoveel kanten van de zee belicht de schijfster en het zijn vondsten uit de zee die Goos, de zoon van het burgemeestersgezin dat Betzy opnam, uiteindelijk met Betzy verbinden. Heylema vlecht rond die zee de eilandgeschiedenis en laat via Betzy, Goos en hun vrienden en eilanders ook zien wat volgens de in die tijd heersende normen bij meisjes en vrouwen of jongens en mannen hoort.
Ze schetst daarmee waarheidsgetrouw het met het zeeleven verbonden Waddeneiland Vlieland in de negentiende eeuw, waarbij naast scheepvaart en vissen ook de zeemansgraven, drenkelingen en jutters hoorden. Ze stipt in de pakkende dialogen tussen kinderen ook thuisarbeid en grote gezinnen aan, de verschillende levensomstandigheden, autoriteiten en ook de gemeenschapszin op het eiland en hechte vriendschappen tijdens de schooltijd. Aangespoeld is een sprookjesachtig boek met oog voor menselijke verhoudingen en vooral een stoer avontuurlijk Waddeneiland verhaal. Milou Trouwborst schetste daarbij de hoofdfiguren in de haar kenmerkende losse stijl, waarin de houdingen en gezichtsuitdrukkingen voor zich spreken.
Illustraties:
1. Mary Heylema, Aangespoeld (2022), Betzy schildert in de 19de eeuw, met rijglaarsjes aan.
2. Maritiem schilderes Betzy Akersloot-Berg naast haar schilderkist, rechts ‘statieportret’ volwassen Betzy (foto’s collectie Museum Tromp’s Huys, waar het echtpaar Betzy en Gooswinus Akersloot woonde).
3. Milou Trouwborst, boekillustratie Kleine Betzy en vader op wetenschappelijke zeereis.
4. Milou Trouwborst, boekillustratie Gooswinus en Betzy op zee.
Architectuurhistoricus Valentijn Carbo van Hendrick de Keyser Monumenten vertelt in BinnensteBuiten (KRO-NCRV) van 18.9.2019, over Museum Tromp’s Huys kunstenaarshuis Betzy Akersloot-Berg en atelier de Duiventil.
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.
