Theatervoorstelling brengt gesprek over rookvrije generatie op gang
BURGUM – In de gemeente Tytsjerksteradiel is de afgelopen periode gewerkt aan een lokale wijkaanpak genaamd ‘In Gesprek over Roken’. Onderdeel daarvan was de theatervoorstelling Útrikke (Fries voor uitgerookt): een voorstelling die inwoners op een toegankelijke en creatieve manier meenam over het rookgedrag door de tijd heen, hoe groot de invloed van de tabaksindustrie is en wat een rookvrij leven kan opleveren. Met het afronden van deze pilot wordt teruggeblikt op een project dat het gesprek zichtbaar in beweging bracht.
Binnen de aanpak werkte de GGD Fryslân samen met lokale professionals en organisaties, waaronder stoppen-met-rokencoaches en partijen die al sterk geworteld zijn in de gemeenschap zoals een huisartsenpraktijk. Het versterken van het gesprek over roken speelde daarin een belangrijke rol: hoe bereik je mensen op een manier die niet belerend is, maar wel uitnodigt tot gesprek en reflectie?
Marieke Bron, stoppen-met-rokencoach, hield zich onder andere bezig met de inhoud rondom stoppen met roken én over waar mensen kunnen terechtkomen voor hulp. “Het uiteindelijke doel is dat het gesprek op gang komt en dat lokale stophulp zichtbaar worden. Stoppen met roken zou natuurlijk prachtig zijn, maar het begint bij begrip en bewustwording.” Ook Eltine Wiersema, eigenaar It BetterSkip en praktijkmanager bij Apotheekhoudende Huisartsenpraktijk Wiersema, was vanuit haar netwerk nauw betrokken. “Als je iets aan de voorkant kunt voorkomen, hoef je het aan de achterkant niet te herstellen. Als lokale huisartsenpraktijk weten we wat er speelt in het dorp en wie je waarvoor nodig hebt.”
Van lokale aanpak naar theatervoorstelling
Naast bestaande middelen, zoals voorlichting en gesprekken, was het team zoekende in hoe ze inwoners nog beter konden bereiken met de boodschap ‘oordeel-loos in gesprek over roken’. Alleen informatie zenden of met een vingertje wijzen werkt niet, was de gedeelde conclusie. In een gezamenlijke brainstorm ontstond het idee voor een voorstelling: iets met humor, toegankelijk en zonder oordeel. Zo kwam theatermaker Folkert Wesseling in beeld. Als maker uit de regio, met ervaring in het aanspreken van een breed publiek, werd hij benaderd met de vraag of hij hier een voorstelling over kon maken. In korte tijd – van benadering in juni tot première in oktober – ontwikkelde hij samen componist Frank van Essen, zandkunstenares Rosa van der Vijver en zangeres Elise Westerhof de voorstelling Útrikke.
“In de theaterwereld is het echt bijzonder om in een paar maanden een professionele voorstelling neer te zetten,” vertelt Folkert. “We hebben met veel plezier, creativiteit en vakmanschap samengewerkt en zijn een hecht team geworden. Dat zie je terug op het podium.” De voorstelling combineert tekst, muziek, zang en zandkunst en neemt het publiek mee langs de geschiedenis van roken, de invloed van de tabaksindustrie en de vraag hoe een rookvrije toekomst eruit kan zien.
Het gesprek stopt niet bij het applaus
Na afloop van elke voorstelling volgde een nagesprek. Juist daar kwam het gesprek echt op gang. Bezoekers gingen met elkaar in gesprek over keuzes, gewoontes, gedrag en hoe mensen elkaar kunnen ondersteunen bij verandering. Volgens het team van de wijkaanpak was dit nagesprek van grote meerwaarde. Margriet Blijham, projectleider van de wijkaanpak: “Het nagesprek maakte de uitnodiging van de voorstelling meteen concreet. Mensen gingen niet alleen naar huis met een verhaal, maar ook met handvatten om zelf het gesprek verder te voeren. Dat was spannend, maar het werkte.” Haar collega Fokke Walinga vult aan: “De voorstelling maakt het onderwerp bespreekbaar op een positieve en toegankelijke manier. Niet alleen over roken, maar ook over gedragsverandering in het algemeen.”
Wat blijft hangen na Útrikke?
Hoewel het lastig is om effecten direct te meten, merken de betrokkenen dat de voorstelling iets losmaakt. Marieke merkte dat mensen na de voorstellingen terugkomen op wat ze hebben gezien. “Je zet mensen aan het denken. Waarom waren sommige dingen vroeger normaal en nu niet meer? Dat gesprek loopt door, ook na afloop.” Dat de voorstelling werkt, merkt Folkert ook persoonlijk. Hij ontving reacties en vragen van bezoekers, die hij vervolgens doorverbindt met welzijnsorganisaties. Zo ontstond na een voorstelling contact tussen een student die een scriptie schreef over vapen. Hoewel de wijkaanpak in deze vorm dit jaar afloopt, blijft de rookvrije generatie een structureel thema binnen de GGD. De komende periode wordt gekeken hoe werkzame elementen geborgd kunnen worden. De voorstelling Útrikke is daar één van. De belangstelling voor de voorstelling, die zowel in het Nederlands als in het Fries geboekt kan worden, groeit. Andere gemeenten hebben al interesse getoond, zoals de gemeente Heerenveen.
Útrikke laat zien dat theater een krachtig en concreet middel kan zijn voor bewustwording en dat het gesprek niet stopt bij de voorstelling zelf. Folkert hoopt dat het avontuur nog lang mag doorgaan. “We weten uit de reacties dat de voorstelling vermaakt én aanzet tot nadenken over ieders rol in de weg naar een rookvrije generatie. Dat is precies wat we wilden bereiken.”
Bekijk hieronder een gesprek met Folkert Wesseling over de voorstelling
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.