Zakken Burgum en Suwâld langzaam weg zonder dat we het merken?
BURGUM – De bodem onder Tytsjerksteradiel daalt langzaam en onomkeerbaar, onder andere als gevolg van gaswinning. Volgens een rapport van Vermilion uit 2024 ligt het diepste punt van de bodemdaling rond het Burgumer Mar en Suwâld. De gevolgen op lange termijn zijn onzeker. Veel inwoners merken er nu nog weinig van, maar bestuurders en Wetterskip Fryslân slaan al langer alarm.
RTV NOF doet onderzoek naar gaswinning en bodemdaling in Noordoost-Fryslân. In dit artikel worden een aantal gebeurtenissen van de afgelopen jaren op een rij gezet.
Begin van de winning in de jaren zeventig
De oorsprong van het verhaal ligt in de jaren zestig, toen kleine gasvelden in Fryslân werden aangeboord. Rond 1970 werd bij Burgum de winningslocatie Tietjerksteradeel-200 aangelegd. In de decennia die volgden werd er gewonnen door de NAM en in 2010 opgevolgd door Vermilion Energy.
Van vergunning naar weerstand
In 2018 diende Vermilion een verzoek in voor verlenging van haar winningsvergunningen in Tytsjerksteradiel. De aanvraag leidde toen nauwelijks tot reacties. Dat veranderde in 2021, toen het bedrijf plannen bekendmaakte om door te gaan tot 2050. De voorgenomen extra winning bedroeg ruim 11 miljard kubieke meter aardgas. Daarmee verschoof het debat en werd gaswinning ineens een politieke kwestie in de gemeente.
Bekijk hier waar in Fryslân naar gas geboord wordt
Politieke en maatschappelijke reactie
De gemeenteraad van Tytsjerksteradiel sprak zich uit tegen verdere winning. Buurgemeenten sloten zich aan. Ook in de regio klonken zorgen, onder meer via een petitie die snel honderden handtekeningen opleverde. In 2022 werd de Friese Mijnbouwtafel opgericht: een overlegorgaan waarin provincie, gemeenten en Wetterskip Fryslân hun koers en acties op elkaar afstemmen. In een gemeentelijke brief uit 2024 staat: “It hat genôch west. De boaiem kin net mear.”
Met die woorden maakte het college van Tytsjerksteradiel duidelijk dat de bodem volgens hen zijn grens heeft bereikt en dat verdere gaswinning onverantwoord is voor het gebied.
Bekijk hier een reportage uit die tijd bij RTV NOF
Wat meten we eigenlijk?
Inmiddels tonen rapporten van Vermilion aan dat de bodem rond de Burgumer Mar, Suwâld en omliggende dorpen als Burgum en Garyp tot 21 centimeter is gedaald. Prognoses gaan uit van een uiteindelijke daling tot circa 24 centimeter door gaswinning.
Deze cijfers zijn afkomstig uit het Bodemdaling Statusrapport 2024 van Vermilion, waarin kaartmateriaal en metingen op basis van GPS en waterpassingen zijn opgenomen.
In latere uitingen, zoals een verklaring van toenmalig wethouder Tytsy Willemsma in juni 2025, wordt gesproken over 22 centimeter daling. Dat verschil heeft vermoedelijk te maken met voortschrijdende metingen of afronding en illustreert dat de bodem nog altijd langzaam verder zakt.
Tekst loopt door onder de foto
Bron: Vermilion Energy Netherlands B.V.
Beleid verandert mee met de daling
Niet alleen door gaswinning daalt de bodem, maar er is ook een extra daling aan de gang door veenoxidatie. Veenoxidatie is een proces waarbij veen in contact komt met zuurstof en langzaam verdwijnt, wat leidt tot daling van de grond.
Wetterskip Fryslân maakt zich zorgen over de totale bodemdaling die ervoor zorgt dat woningen, wegen en riolering verzakken en natuurgebieden verdrogen. Het waterschap nam een ingrijpend besluit in 2024 door het waterpeil niet langer aan te passen als de bodem daalt door gaswinning. Een koerswijziging die volgens het Wetterskip noodzakelijk is om verdere systeemschade te voorkomen.
“Elke sintimeter ekstra delgong is ien tefolle”, aldus een bestuurder in een verklaring uit 2024.
Een besluit dat grote gevolgen kan hebben. Boeren kunnen te maken krijgen met drassige percelen en bij inwoners kan water in tuinen, kelders en kruipruimtes blijven staan. De provincie sloot zich aan bij de koers van het Wetterskip en dringt aan op stopzetting van de winning of compensatie voor de regio.
Nieuwe vergunning ondanks protest
Toch gaf het ministerie van Klimaat en Energie in mei 2025 een vergunning af voor uitbreiding van de bovengrondse installaties bij Burgum. Die vergunning liet toe dat de productie werd verhoogd van 180.000 naar 450.000 kubieke meter aardgas per dag. De ondergrondse effecten zouden later worden beoordeeld. Volgens de gemeente werd daarmee “de karre foar it hynder spand.”
Bestuurlijk verzet en juridische stappen
In juni 2025 kondigden de gemeente, de provincie en Wetterskip Fryslân aan dat ze in beroep gingen tegen de vergunning. Toenmalig wethouder Tytsy Willemsma lichtte toe tegenover het Wetterskip: “De boaiem is hjir al 22 sintimeter sakke. Wy kinne gjin risiko’s mear akseptearje foar ús ynwenners en ús lânskip.”
Fryslân wil grotere stem in gasakkoord
In januari 2026 uitte de Friese Mijnbouwtafel kritiek op het nieuwe sectorakkoord tussen het Rijk en de gassector. Volgens het akkoord zou slechts 5 procent van de gasopbrengsten naar de regio’s gaan, terwijl Fryslân pleit voor een derde.
Ook ontbreekt een duidelijk afbouwpad voor gaswinning en worden kwetsbare gebieden niet uitgesloten. De provincie en het Wetterskip roepen op tot voorzorg en rechtvaardige batendeling.
Waar staan we nu?
De juridische procedure loopt. De winning gaat intussen door, net als de bodemdaling. Ondertussen is er nog geen schade vastgesteld door gaswinning. Volgens cijfers van de Commissie Mijnbouwschade hebben inwoners tussen 2020 en 2024 in totaal 47 meldingen gedaan van mogelijke mijnbouwschade in Noordoost-Fryslân.
De meeste daarvan kwamen uit de gemeente Tytsjerksteradiel, met 23 meldingen in vijf jaar tijd. De commissie concludeerde dat in geen van deze gevallen sprake was van schade veroorzaakt door gaswinning.
Uit onderzoek van RTV NOF blijkt dat de precieze oorzaak van schade aan woningen lastig is vast te stellen. Niet alleen gaswinning, maar ook veenoxidatie, funderingsproblemen en wateroverlast kunnen de boosdoener zijn. Dat maakt het lastig om een schuldige aan te wijzen en dus ook om schade te kunnen verhalen.
Oproep aan inwoners
Elke centimeter daling vraagt om meer duidelijkheid. RTV NOF wil graag weten wat inwoners merken van de bodemdaling. Heb je zorgen over gaswinning of schade door bodemdaling? Deel je ervaringen met de redactie via otto.dejager@rtvnof.nl of stuur een WhatsApp-bericht naar 0511-441202.
Dit artikel is mede mogelijk gemaakt met steun van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek www.svdj.nl.
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.
