Tryater eert de levenskracht van atlete Foekje Dillema met nieuw theaterstuk
BURUM – “Het is een stevig verhaal over hoe iemand de vernieling in getrapt is. Maar anderzijds ook een verhaal over hoe de Friezen destijds om diezelfde persoon, ‘hun’ Foekje, heen zijn gaan staan.” Met deze woorden schetst regisseur Jos van Kan de kern van de nieuwe productie van Tryater, een theatervoorstelling over het leven van sportlegende Foekje Dillema (1926-2007).
BURUM – “Het is een stevig verhaal over hoe iemand de vernieling in getrapt is. Maar anderzijds ook een verhaal over hoe de Friezen destijds om diezelfde persoon, ‘hun’ Foekje, heen zijn gaan staan.” Met deze woorden schetst regisseur Jos van Kan de kern van de nieuwe productie van Tryater, een theatervoorstelling over het leven van sportlegende Foekje Dillema (1926-2007).
Eind jaren 40, begin jaren 50 van de vorige eeuw, toen topsport meer en meer aan betekenis won in de gemeenschap, ontwikkelde Foekje Dillema uit Burum zich tot een uitzonderlijk talent in de atletiek. Ze doorbrak zelf de hegemonie van viervoudig olympisch kampioene Fanny Blankers-Koen schrijft Omrop Fryslân.
Dillema was echter geen lange carrière gegund
Officials twijfelden openlijk aan haar ‘vrouw-zijn’, met als gevolg dat ze al gauw gedwongen uit de sportwereld moest verdwijnen. Vervolgens leefde ze een leven op zichzelf. Liefde en steun vond Dillema bijna alleen in haar directe omgeving. Hoewel het levensverhaal van Dillema een bittere nasmaak heeft, is het volgens Jos van Kan ook een verhaal van liefde. Met Van Kan praten we over de voorstelling van Tryater én de lessen die uit het leven van Dillema te trekken zijn.
Ontstaat er door de voorstelling een nieuw beeld van Dillema?
“De schrijver van het stuk, Kees Roorda, heeft gepraat met onder anderen mensen die gymnastiekles van haar hebben gehad. Dat zijn bijna allemaal mooie en warme herinneringen aan haar. Ze droeg uit dat iedereen er mocht zijn en dat iemand goed was zoals hij of zij was.” “Ook heeft Roorda gepraat met bekende trainers en olympisch kampioenen, én met mensen die hetzelfde is overkomen als Dillema.”
Kun je daarvan een voorbeeld noemen?
“Nee, en daarmee kom je meteen op een heikel punt. Het is nog steeds een moeilijk onderwerp om over te praten voor mensen die het treft. Ook Foekje heeft besloten om erover te zwijgen, een leven lang.”
Omrop Fryslân/Tryater
Gaat daar het stuk ook over? Over dat zwijgen?
“Ja, dat zwijgen heeft iets met haar gedaan en daar gaat het stuk over. En dat mensen die het ook overkomt tot op de dag van vandaag het nog steeds moeilijk vinden om erover te praten.” “Dat is heel begrijpelijk. Je ontdekt dat er in je lichaam wat anders is dan de meeste mensen en dat doet iets met je zelfbeeld. Maar ook dat mensen anders naar jou kijken. Wil je het daar überhaupt al over hebben met anderen?”
“Vanaf het moment dat ze is geschorst, heeft ze er nooit meer met iemand over gesproken. Ze liep heel graag en was een groot internationaal talent. Dat werd haar allemaal afgepakt.” “Dat moet een enorme impact hebben gehad, dat je zo wordt buitengesloten. Je kunt zeggen dat de voorstelling gaat over hoe het is om buitengesloten te worden.”
Hoe breng je dat in de voorstelling voor het voetlicht?
“Nou, we laten niet een acteur of actrice Foekje spelen. We zien Foekje door de ogen van anderen. Zoals haar vader, moeder, haar hartsvriendin, haar trainer die haar ontdekt heeft en mensen die gymnastiekles van haar hebben gehad.” “Nadat ze zich terug moest trekken uit de sportwereld trok ze weer naar Burum toe, de plek waar ze is geboren en haar ouders woonden. Ze is gymnastiekles gaan geven.” “Men is hier echt om haar heen gaan staan na de verdachtmaking dat ze geen vrouw zou zijn. Wat er ook gebeurt, ze is en blijft onze Foekje.” “Het decor is eigenlijk een uitvergroting van een gymnastieklokaal, van een sporthal. En er is ook een hardloopbaan gecreëerd in het decor. De vier spelers krijgen ook professionele hardlooptrainingen.”
Wat hoop je dat blijft hangen?
“Ik wil dat mensen er wat bij voelen en dat het een mooie avond wordt. Er is ook humor, muziek en het gaat over levenskracht.” “Eigenlijk gaat het verder dan over gender en geslacht, maar over anders mogen zijn en hoe we dat van elkaar accepteren. Dus dat we mensen niet gaan knakken die niet in het standaardplaatje passen.” “Zeker in de sport is dat heel essentieel. Hoe belangrijk is winnen? En hoe belangrijk is de sportiviteit en het samenspelen? Dat vind ik essentiële vragen waar veel mensen dagelijks mee te maken hebben, ook op andere vlakken.”
Foekje Dillema, estafette in Groningen 12 juli 1950
Wat kunnen we leren van Foekje?
“Dat er toen heel grof met haar is omgegaan, maar er tegelijkertijd ook een hele groep om haar heen is gaan staan. Dat je mag zijn wie je bent in je eigen dorp. Het is een lichtend voorbeeld van hoe we met elkaar zouden moeten omgaan.” “We kunnen ook leren van dat Foekje een nieuwe levensbestemming vond in het heel klein. Niet de Olympische Spelen of het internationale veld, maar gewoon in het gymnastieklokaal. Om kinderen zelfvertrouwen en sportiviteit bij te brengen.” “Dat als je niet krijgt wat je wilt in het leven, je toch iets kunt bereiken op een heel ander niveau. Het lijkt kleiner, maar is misschien wel groter.”
Voorstelling
De voorstelling ‘Foekje’ gaat op 11 april in première en speelt in verschillende sporthallen in heel Fryslân. De voorstelling staat ook op Oerol.
Nynke Heeg, Lourens van den Akker, Stijn Schootstra en Caroline Mgata spelen met slagwerker Julia Ramos in het stuk.
Wie was Foekje Dillema?
Foekje Dillema (1926-2007) werd geboren in Burum, maar bracht het grootste deel van haar leven door in Kollum. Haar gymleraar op school zag haar talent voor hardlopen en moedigde haar aan om aan atletiek te doen. Al snel werkte ze zich op tot de Nederlandse top.
Sceptici twijfelden openlijk aan het ‘vrouw-zijn’ van Dillema. Daarbij werd gewezen op haar uitzonderlijke prestaties en vermeende mannelijke kenmerken. Voorafgaand aan de Europese kampioenschappen atletiek in 1950 in Brussel werden atletes door de internationale atletiekfederatie IAAF gedwongen om een seksetest te ondergaan. Dillema weigerde dat. Ze werd daarop geschorst door de Nederlandse atletiekunie KNAU.
Na haar dood bleek uit een DNA-onderzoek dat Dillema een ‘mozaïek’ was van mannelijke en vrouwelijke chromosomen. De KNAU heeft na haar overlijden in 2007 excuses aangeboden. In een documentaire van Andere Tijden Sport werd geconcludeerd dat de schorsing van Dillema het grootste schandaal in de Nederlandse sportgeschiedenis is.
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.