Verzet tegen Haagse verdeling gasopbrengsten: “Fryslân geen wingewest voor heel Nederland”
NOORDOOST-FRYSLÂN – De Friese overheden zijn ontevreden over het nieuwe sectorakkoord gaswinning op land. Het Rijk stelt voor om maximaal vijf procent van de opbrengsten met de regio te delen, terwijl Fryslân pleit voor een derde. RTV NOF vroeg de provincie Fryslân en vier gemeenten uit Noordoost-Fryslân hoe zij aankijken tegen het voorstel en wat hun plannen zijn met eventuele opbrengsten uit gaswinning.
Donderdag bespreekt de Tweede Kamer het sectorakkoord. De Friese Mijnbouwtafel, een overlegorgaan van provincie, gemeenten en Wetterskip Fryslân, is kritisch op het sectorakkoord en roept Kamerleden op zich hard te maken voor een eerlijker verdeling van opbrengsten en meer zeggenschap voor de regio. In het akkoord is afgesproken dat het Rijk gaswinning uit bestaande en nieuwe velden mogelijk wil maken tot 2045. Gemeenten, provincies en waterschappen hebben daarin geen formele stem, terwijl de gevolgen van winning vooral lokaal worden gevoeld, zeggen ze.
Gemeenten reageren
RTV NOF vroeg de vier gemeenten in Noordoost-Fryslân naar hun reactie. Tytsjerksteradiel benadrukt dat de gemeenteraad tegen gaswinning blijft, ook met dit akkoord. Financiële baten kunnen volgens de gemeente de schade van bodemdaling niet goedmaken. Toch noemt het college enkele mogelijke bestedingsrichtingen, mocht de regio alsnog geld ontvangen: inzet op energieneutraliteit, klimaatbestendige inrichting van de leefomgeving en verdere verduurzaming. Uit metingen blijkt dat Tytsjerksteradiel het dieptepunt vormt van de bodemdaling door gaswinning in Fryslân.
Dantumadiel is duidelijk: de opbrengsten moeten naar de regio terugvloeien. De gemeente wil investeren in duurzame energie en economische ontwikkeling, als alternatief voor fossiele brandstoffen. “De directe nadelige gevolgen van gaswinning zijn lokaal. Dan moet ook een redelijk deel van de baten lokaal besteed kunnen worden.”
Noardeast-Fryslân verwijst naar het eerdere traject rondom de gaswinning bij Ternaard, dat uiteindelijk werd afgeblazen. Destijds werd gesproken over compensatie voor de streek, bijvoorbeeld door verduurzaming van woningen. De gemeente stelt dat dat principe nog altijd leidend is. Ook wordt gewezen op projecten waarbij bodemdaling wordt aangepakt in combinatie met verbetering van de leefomgeving.
Achtkarspelen sluit zich aan bij het standpunt van de Mijnbouwtafel en de provinciale brief aan het Rijk. Concrete plannen voor besteding zijn er nog niet. Dat komt mede doordat het onderwerp in de Mijnbouwtafel nog niet inhoudelijk is besproken.
“We zijn geen wingewest voor Nederland” – Provincie Fryslân
De provincie Fryslân wil de opbrengsten eveneens inzetten voor verduurzaming en ziet graag dat het geld wordt ondergebracht in een regionaal fonds. “Een rechtvaardige batendeling is essentieel om regio’s die de lasten dragen ook te laten profiteren”, stelt een woordvoerder. De provincie benadrukt bovendien dat Fryslân niet als wingewest van Nederland moet worden behandeld.
Batendelingsfonds nog onderwerp van overleg
Het sectorakkoord stelt dat de opbrengsten via een nog op te richten bestuursorgaan beschikbaar moeten worden gesteld aan de regio. Hoe dat fonds eruit gaat zien en hoe de verdeling zal plaatsvinden, is nog onderwerp van overleg. In de Mijnbouwtafel zal de komende tijd verder worden gesproken over de inrichting van dit fonds en de prioriteiten voor besteding.
Exacte cijfers zijn niet te geven. Dat komt omdat er niet ieder jaar evenveel gas wordt gewonnen. Ook de schommelende gasprijs zorgt ervoor dat er geen eenduidig antwoord kan worden gegeven. Omrop Fryslân schrijft dat er in 2024 ongeveer 1,2 miljard kuub gas uit de kleine velden in Fryslân naar boven is gehaald.
Een kleine rekensom, bij een gasprijs van 35 cent per kuub, leert dat er jaarlijks voor zo’n 420 miljoen euro uit de Friese grond wordt gehaald. Daarvan gaat ongeveer 70 procent, zo’n 295 miljoen euro, naar het Rijk. De rest is voor mijnbouwbedrijven die het gas winnen. In Fryslân zijn dit de NAM en Vermilion.
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.