VIDEO: Ameland stuurde jarenlang melk door het water van de Waddenzee
AMELAND – Stroomkabels, datakabels, water- en gasleidingen: op de bodem van de Waddenzee ligt veel, en zo nu en dan komen er nieuwe kabels bij. In het verleden lag er zelf een leiding waar miljoenen liters melk doorheen stroomden, zo schrijft Omrop Fryslân.
AMELAND – Stroomkabels, datakabels, water- en gasleidingen: op de bodem van de Waddenzee ligt veel, en zo nu en dan komen er nieuwe kabels bij. In het verleden lag er zelf een leiding waar miljoenen liters melk doorheen stroomden, zo schrijft Omrop Fryslân.
Het was een internationale primeur. Op 6 november 1978 opende commissaris van de Koningin Hedzer Rijpstra een speciale leiding voor de transport van melk tussen Ameland en Holwert, dwars door de Waddenzee. Op oude beelden is te zien hoe Rijpstra met een druk op de knop het proces in werking zet. Uren later, als de melk is aangekomen in Holwert, is op een krantenfoto te zien hoe Rijpstra een eerste glas melk uit de leiding haalt.
Kilometerslange leiding
Door een buis van vijftien kilometer lang kon opnieuw melk van de boeren op het eiland naar de vaste wal vervoerd worden. Acht kilometer van de leiding liep door de Waddenzee.
Omrop Fryslân
Tussen Holwert en Ternaard stond het ‘opvangstation’. Van daaruit werd de melk naar de zuivelfabriek in Marrum vervoerd. Toen de fabriek de deuren sloot, werd de melk in Dronryp verwerkt.
Amelandse zuivelfabriek
“Voor de melkleiding er kwam hadden wij een eigen zuivelfabriek op het eiland”, legt eilander boer Jeppe Groenwold uit. “Maar wij kregen wel tien tot vijftien cent per liter minder dan boeren aan de vaste wal.” Die situatie zorgde ervoor dat de Amelandse boeren geen nieuwe investeringen deden in hun bedrijf.
Toen de fabriek op het eiland gefuseerd met zuivelcoöperatie De Takomst gaat het fabriek op de eiland dicht. Dat betekent wel dat de melk opnieuw naar de vaste wal gebracht moest worden. Daarvoor werd de melkleiding bedacht. Boeren waren namelijk bang dat vervoer met de veerboot in strenge winters zou stilvallen. Daarnaast was het volgens Groenewold een ‘prestigeobject’ van directeur Eleveld van De Takomst. Het kostte destijds 4,5 miljoen gulden om de leiding aan te leggen. Het ministerie van landbouw betaalde de helft van dat bedrag.
Tekst loopt door onder de video
Speciale techniek
Adriaan Bunicich haalt al meer dan veertig jaar melk op bij boeren op het eiland. Tot 1994 bracht hij het naar Nes toe, waar de installatie voor de leiding stond. “Er waren twee grote tanks van 30.000 liter. Zodra er eentje vol was, kon de melk naar de overkant”, zegt Bunicich. “Ik hoefde daarvoor alleen maar op wat knopjes te drukken”, lacht hij als hij eraan terugdenkt. “Maar de techniek erachter was best geavanceerd voor die tijd.”
Adriaan Bunicich in 1993 bij de melkleiding
“Eerst werd de leiding onder druk gezet. Dan werd er een bal door de buis gepompt. Daarachteraan kwam spoelwater, gevolgd door weer een bal. Daarna kwam de melk. En achter de melk kwam weer een bal door de buis.”
13 miljoen kilo
De melk werd met een snelheid van 1,7 meter per seconde naar de vaste wal gepompt. De transport van al die duizenden liters duurde wel drie tot vier uren. Op het hoogtepunt werd in een jaar tijd 13 miljoen kilo melk naar de vaste wal toe gepompt.
Te duur
In 1993 werd besloten de leiding niet langer te gebruiken. Het schoonhouden was te duur geworden en er waren minder boeren op het eiland als bij het begin. De melk werd opnieuw met grote vrachtwagens opgehaald bij de boer en met de veerboot naar de wal gebracht.
De Volkskrant
Onder het Wad werd de buis weggehaald. Bij Holwert en op het eiland bleef hij liggen. Toch was dat niet het definitieve einde van de melkleiding.
KPN
In 2000 was KPN bezig met de aanleg van glasvezel in Noardeast-Fryslân. Op een kaart van Rijkswaterstaat werd de oude leiding ‘ontdekt’. Het bedrijf bespaarde uiteindelijk meer dan 130.000 gulden door de kabel deels, van de dijk bij Holwert tot het ‘opvangstation’ een paar kilometer verder, aan te leggen door de oude melkbuis.
Sleepboot
Ook een ander stuk van de leiding heeft een opmerkelijk tweede leven gekregen. Het gaat om een deel dat is opgegraven uit een stuk weide bij Buren. In 1995 is dat stuk gebruikt als stootrand voor een sleepboot die breder was gemaakt. Dat schip is nog altijd in gebruik als sleepboot, onder de naam Manna III. Met een oude leiding nog altijd als stootrand.
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.