Waar is de neushoorn? Zoektocht naar verdwenen Dokkumer kunstwerk
DOKKUM – Een opvallend stukje Dokkumer geschiedenis is zoek. In de jaren zeventig stonden op een speelveldje in de stad twee stalen klimdieren waarop veel Dokkumer kinderen speelden: een olifant en een neushoorn. De olifant is enkele jaren geleden teruggevonden bij Gerda en Jan Dam in Ie, maar van de neushoorn ontbreekt nog altijd ieder spoor. Oud Dokkum hoopt met een nieuwe zoektocht te achterhalen waar het kunstwerk is gebleven.
De twee opvallende dieren werden in de jaren zeventig gemaakt door kunstenares Nina Baanders. Zij kreeg destijds van de burgemeester van Dokkum de vraag om iets bijzonders te maken voor kinderen op een speelveldje in de stad. Het moesten dieren worden waarop kinderen konden spelen en klimmen. Voor Baanders was dat een bijzondere opdracht. Als beeldhouwster maakte ze normaal andere soorten kunstwerken. Ze besloot twee dieren te ontwerpen van gebogen stalen buizen: een olifant en een neushoorn. Eerst maakte ze kleine modellen van ijzerdraad. Aan de hand daarvan werden de uiteindelijke kunstwerken gemaakt door een bedrijf dat normaal gesproken buizen voor waterleidingen boog.
De dieren kregen een plek op het speelveldje aan de A.J. van der Poortstraat, daar groeiden ze uit tot bekende speelobjecten voor kinderen uit de buurt.
Volop herinneringen
Johan van der Bij van Oud Dokkum kwam de dieren opnieuw op het spoor nadat hij oude foto’s op de Facebookpagina van Oud Dokkum plaatste. Daar kwamen veel reacties op van mensen die zich de olifant en neushoorn nog konden herinneren. “Op Facebook fan Oud Dokkum hie ik al faker âlde foto’s pleatst. Dêr kamen doe in hiel soad reaksjes op fan minsken dy’t der eartiids op boarte hiene”, vertelt Van der Bij. “Doe ha ik in oprop dien mei de fraach: wa wit wêr’t se bleaun binne?”
Zelf behoort hij ook tot de Dokkumers die vroeger op de dieren speelden. “Jawis, ferskate kearen. Ik ha der sels ek in hiel soad oantinkens oan.”
Niet alle herinneringen zijn even plezierig. Kinderen konden tussen de stalen buizen vast komen te zitten en er werd ook weleens iemand uit één van de dieren gehaald. “Dat wie fansels minder leuk. Ik ha ek ferhalen heard fan minsken dy’t wat brutsen hiene. Ik begryp dan ek wol dat se op in stuit ôfkeurd binne as klimtoestel”, aldus Van der Bij.
Van speelveld naar kinderboerderij
De olifant en neushoorn hebben in de loop der jaren meerdere plekken in Dokkum gehad. Na een renovatie van de buurt aan de A.J. van der Poortstraat werden de dieren verplaatst naar het zwembad. Daar werden de oorspronkelijk witte kunstwerken blauw geschilderd. Later verhuisden ze opnieuw, ditmaal naar de kinderboerderij. Daar werden de dieren uiteindelijk afgekeurd als klimtoestel. Vervolgens verdwenen ze uit het straatbeeld.
Voor Gerda Dam begon juist op de kinderboerderij het verhaal van de olifant, die bij de familie inmiddels ‘Ollie’ wordt genoemd. “Us Ollie, wy ha him no al 26 jier”, vertelt Dam. Bij de kinderboerderij, die toen nog niet de Anne Zijlstra Hoeve heette, zag Gerda de olifant en de neushoorn staan. “Doe sei ik: wat ha jim dêr in moaie oaljefant. Ik sparje oaljefantsjes, mar sa’n gruttenien sil ik wol nea krije.” Dat bleek anders te lopen.
Doe hie ik ynienen in oaljefant yn ‘e tún stean – Gerda Dam, eigenaar olifant
De olifant moest weg omdat het kunstwerk niet langer als speeltoestel gebruikt mocht worden. Jan Dam regelde uiteindelijk dat de olifant naar Ie kwam. De timing maakte het voor Gerda extra bijzonder. “Myn man hat him op myn jierdei ophelle. Dat wie prachtich. Doe hie ik ynienen in oaljefant yn ‘e tún stean.”
Voor iemand die olifanten verzamelt, kon het nauwelijks toepasselijker. Gerda had op het hoogtepunt honderden olifanten in haar verzameling. De grote stalen olifant kreeg jarenlang een prominente plaats in de voortuin van de familie Dam in Ie. Daardoor werd het voormalige Dokkumer speeltoestel ook daar een opvallende verschijning. “Der fytsten hiel faak minsken út Dokkum foarby dy’t fregen oft se in foto meitsje mochten of efkes yn de oaljefant mochten. Gigantysk folle.”
Ook de kinderen van kunstenares Nina Baanders kwamen uiteindelijk naar Ie om het kunstwerk van hun moeder te bekijken. “De bern fan Nina binne ûnderwilens sels ek al yn de santich. Dy binne by ús yn Ie delkommen om de oaljefant foar it earst yn it echt te sjen”, vertelt Gerda. Tot dat moment kenden zij de dieren vooral als ontwerpen uit het atelier van hun moeder. De ontmoeting leverde volgens Gerda bijzondere taferelen op. “Dy mannen wiene hartstikke wiis dat er der noch wie. Se ha yn de earen hongen en op de slurf sitten. It is echt in ikoantsje.”
Jan Dam, die ervaring heeft met metaal, voerde door de jaren heen ook herstelwerkzaamheden uit aan de olifant. Met verdere restauratie en een nieuwe witte laklaag zou het kunstwerk weer meer op zijn oorspronkelijke verschijning kunnen gaan lijken.
Ook de neushoorn moest mee
Naast de olifant stond bij de kinderboerderij ook de neushoorn, die tijdens de nieuwe zoektocht inmiddels de bijnaam ‘Rhino’ heeft gekregen. Jan en Gerda Dam hadden destijds graag beide dieren meegenomen. Dat mocht niet. Wat er daarna met het dier is gebeurd, is niet duidelijk.
Tekst loopt door onder de video
Toen Van der Bij de olifant bij de familie Dam terugvond, ontstond daarom al snel het idee om ook de neushoorn te zoeken. “Ik tocht dan is it ek wol moai om syn maat der wer by te sykjen. Doe ha wy op Facebook in oprop dien, mar dêr kaam gjin reaksje op dy’t ús fierder holp mei wêr’t de noashoarn wêze koe”, aldus Johan van Oud Dokkum.
Waar is Rhino?
De grote vraag blijft ondertussen waar de neushoorn is gebleven. Mogelijk bestaat het kunstwerk niet meer en is het ooit bij het oud ijzer terechtgekomen, maar daarvoor is geen bewijs. Oud Dokkum hoopt daarom dat iemand zich nog kan herinneren wat er na de periode bij de kinderboerderij met het kunstwerk is gebeurd. Ook foto’s waarop de twee dieren samen te zien zijn, zijn welkom.
Van der Bij hoopt dat de zoektocht uiteindelijk leidt tot een hereniging van de twee dieren en misschien zelfs een nieuwe plek in Dokkum. Maar zover is het nog niet. “Dat is noch efkes kofjedik sjen. Wy moatte ek noch om ‘e tafel mei de famylje Dam en wy moatte it earst mei-inoar iens wurde. Dan moatte wy sjen oft wy dat finansjeel foarinoar krije kinne. Miskien mei in crowdfunding, of dat de gemeente dêr wat yn betsjutte kin.”
Witsto wêr’t de noashoarn is?
Voorlopig ontbreekt daarvoor vooral één belangrijk onderdeel: Rhino zelf. De oproep van Oud Dokkum blijft daarom staan. Wie weet waar de stalen neushoorn is gebleven die ooit samen met Ollie op het speelveldje aan de A.J. van der Poortstraat stond?
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.
