Zandafslag Engelsmanplaat maakt oude fundamenten zichtbaar
Op zaterdag 10 april ging Stichting Verdronken Geschiedenis, samen met Staatsbosbeheer, wadlopers en vogelwachters op zoek naar…
Op zaterdag 10 april ging Stichting Verdronken Geschiedenis, samen met Staatsbosbeheer, wadlopers en vogelwachters op zoek naar oude bewoningssporen op Engelsmanplaat. Behalve oude kleilagen, potscherven en fossiele botten, troffen zij ook het fundament van wat waarschijnlijk een oude kaap is geweest die ooit als baken voor de scheepvaart diende.
Engelsmanplaat – tussen Ameland, Schiermonnikoog en de Friese kust – is in beheer bij Staatsbosbeheer. Het ligt op een oude holocene kleilaag. De aanleiding voor de zoektocht was de veronderstelde verbintenis tussen Schiermonnikoog en het Friese dorpje Wierum. Daarvan zou de oude naam van Schiermonnikoog Werneroghe, mogelijk een verschrijving van Wermeroghe(‘eiland van Werum’), kunnen getuigen. Alles lijkt er op te wijzen dat in de vroege middeleeuwen Schiermonnikoog op de plaats van de tegenwoordige Engelsmanplaat lag.
Van wadlopers tot wetenschappers
De onderzoeksgroep bestond uit ongeveer 25 personen. Onder hen: Minze de Boer, wadloper van het eerste uur van Wadloop Centrum Friesland, Hidde Feenstra, historicus, Lenze Hofstee, oud-vogelwachter op Engelsmanplaat, Egge Knol, archeoloog, Aart Loomeijer van het Visserij Museum Zoutkamp en Yvonne Nijlunsing, houtdeskundige.
Eiken fundamenten
Tijdens de ‘expeditie’ bleek dat Engelsmanplaat vanaf begin 70’er jaren 1.5 meter lager is geworden. Dit was goed te zien bij het drenkelingenhuisje dat toentertijd direct op de zandplaat is gebouwd. Volgens Minze de Boer is er sprake van een cyclus van 90 jaar, waarin de afslag plaatsvindt. Vermoed wordt dat deze nu op zijn laagst is. Op verschillende plaatsen zijn nu fragmenten van (vermoedelijk) scheepswrakken te zien.
Bijzonder is dat er op dit moment ook twee eiken fundamenten bloot liggen. Volgens Lenze Hofstee waren deze vijftien jaar geleden nog niet te zien. Het vermoeden is dat het gaat om fundamenten van kapen, bakens voor de scheepvaart.
Dikke kleilaag
Aan de Noordwest zijde vonden de onderzoekers een dikke kleilaag. Het is niet mogelijk te zien hoe diep deze gaat. Dergelijke kleilagen zijn bij eerdere onderzoeken ook gevonden op Simonszand (westzijde), Rottumeroog (noordzijde), Rottumerplaat (zuidzijde) en Schiermonnikoog (westzijde). De ouderdom van deze kleilagen is onbekend. Er is nog weinig bekend over de ondiepe ondergrond van het waddengebied.
Edelhert en oeros
Tijdens de tocht zijn vooral aan de westkant aardewerkscherven en enkele fossiele botten gevonden. Samen met de vroegere vondsten van wadlopers kunnen de scherven vanaf ongeveer 1200 tot heden worden gedateerd. Een stuk gewei van een edelhert en een stuk poot van een oeros(?) zijn 4000 tot 6000 jaar oud, uit de tijd dat de Noordzee tot aan de Doggersbank droog lag. Van een aantal vondsten was de datering ter plekke moeilijk en deze moeten nog nader worden onderzocht. Dit geldt ook voor de verzameling van de vogelwachters en het deel dat ligt in het Museum ‘It Fiskershúske’ te Moddergat.
Bakens en kapen
Een deel van de groep heeft onderzoek gedaan naar de sporen van bakens en kapen.
De verschillende posities waren tijdens een vorig onderzoek al in kaart gebracht. Deze keer is er specifiek naar twee vermoedelijke kapen gekeken. Deze liggen ongeveer 50 meter uit elkaar en vallen op doordat er eiken balken uit de bodem omhoog steken. De andere bakens lijken jonger omdat ze van grenenhout zijn gemaakt.
De grootste moet een kaap zijn geweest met een middellijn van ongeveer 10 meter. De plattegrond van deze kaap is opgetekend. De vermoedelijke kaap is gebouwd op een fundament van eiken balken (22 x 22 cm.). Er is een plak afgezaagd van een van de balken voor een jaarringonderzoek. Het fundament is verstevigd met stenen die uit een periode stammen van grofweg 1200 (kloostermoppen) tot 1920 (machinaal vervaardigde baksteen). Deze stenen – in een circa 75 cm dikke laag – liggen op het zand. Er is een monster van de ondergrond genomen om nader te onderzoeken.
Als de uitslagen van de verschillende onderzoeken bekend zijn, hopen Staatsbosbeheer en de Stichting Verdronken Geschiedenis meer zicht te krijgen op de geschiedenis van de Engelsmanplaat. Het jaarringonderzoek kan mogelijk uitsluitsel geven over de ouderdom van de kaap. Eén van de conclusies is ook dat het onmogelijk is de geschiedenis van het wad te achterhalen zonder de inbreng van verschillende disciplines en groepen wadgebruikers. Vooral de samenwerking met de vogelwachters en de wadlopers maakte deze zoektocht tot een succes.
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.