TE ZIEN IN… Aflevering 375: Politiek en Jakob Klok-straten (2) Maand van de Geschiedenis
NOARDEAST-FRYSLÂN/DANTUMADIEL – Jacob Klok had vanaf 1935 voor de SDAP zitting in de Provinciale Staten van Friesland en was betrokken bij de oprichting van de PvdA gewest Friesland, waarvan hij tot 1957 voorzitter was. In de jaren 1955-1962 speelde hij als PvdA-fractievoorzitter een niet onbelangrijke rol in de Provinciale Staten. Twee straten herinneren aan hem.
VERTROUWEN
Jakob Klok was het vijfde kind van Kars Klok en Weia Penning. Ze dreven in Nieuw-Scheemda een winkel annex café. Jakob zag dat in alcoholgebruik vluchten schade bracht, Hij kon goed kon leren, mocht onderwijzer worden en wilde misstanden oplossen, voor, in en na de Tweede Wereldoorlog. Binnen het driemanschap Jakob Klok, Klaas Wijbenga, Douwe de Vries dat vanaf eind 1942 illegale activiteiten in Dantumadiel leidde was Klok belast met de afdeling onderduikers. De alom bekende hoofdmeester vroeg boeren ondanks de gevaren onderduikers op te nemen, dat deden ze. In 1929 was Klok na 12 jaar gescheiden en hertrouwd met Aukje Anna Blumers, met wie hij vijf kinderen kreeg. De scheiding zorgde in de Dokkumer Wouden voor veel ophef, maar het vertrouwen in Klok bleef. Hij bracht als ‘Jansma’ tientallen veelal joodse onderduikers op onderduikadressen en voor zijn eigen veiligheid kon hij op ruim vijfentwintig adressen ‘logeren’.
OPMERKELIJKE ACTIES
Hoewel niet-kerkelijk onderbrak hij preken van de dominees Engelsman en Wijnia in de Hervormde en Gereformeerde Kerk om te waarschuwen voor de razzia van landwachters en dreigende arrestatie van jonge mannen voor de Arbeitseinsatz. De gemeenschap heeft hem behoed, buren waarschuwden voor dreigend gevaar, zelfs kinderen van NSB-ers die bij hem in de klas zaten of hadden gezeten waarschuwden. Soms kon Klok alleen nog de graanvelden ver achter de schoolmeesterswoning invluchten en daar overnachten. Klok nam met nog acht verzetsstrijders het besluit tot het doodvonnis voor de verrader Vergonet, wat hem ondanks de noodzakelijkheid ervan zeer aangreep. Januari 1945 liep hij te veel gevaar en moest definitief verdwijnen. Via een kind van een NSB-er bleek dat bekend was waar meester zat.
MEESTER KLOKSTRAAT, DAMWOUDE
Het initiatief om Frans Ram een manshoge bronzen Jakob Klok te laten maken kwam van de Vereniging voor Dorpsbelangen Akkerwoude. Dit plan is in 1999 financieel gesteund door stichting Februari 1941, gemeente Dantumadiel, provinsje Fryslân en door bedrijven als Rabobank Noord-Oost Friesland, Ben Flootman Assurantiën en in de cultuursector door Stichting tot Bevordering van Culturele en Sociale belangen Damwâld e.o., ANDO Dokkumer Wouden en ook politiek door PvdA Dantumadiel/Driesum, gewest PvdA Friesland en er kwamen particuliere giften.
BESTUREN
Klok stond vanaf 1923 in Akkerwoude op school en kreeg snel bestuursfuncties in de plaatselijke SDAP- en NV afdelingen (Nederlandse Vereniging tot Afschaffing van Alcoholhoudende Dranken). Hij speelde een belangrijke rol in de Vereniging voor Ziekenhuisverpleging, oprichting van de plaatselijke gymnastiekvereniging, bij de Bond voor Staatspensionering, Landarbeidersbond, Bestuurdersbond Dantumadeel van het NVV en publiceerde van 1927 tot 1929 in het maandblad voor openbaar onderwijs in de regio: De Wekker waar hij administrateur was.
ORDE DANTUMADIEL, KOLLUMERLAND c.a.
Op 14 april 1945 werd Dantumadiel bevrijd. Klok heeft vanaf het gemeentehuisbalkon zijn invloed aangewend om te voorkomen dat voor alle gevaar geweken was mensen feest vierden of zich in opgekropte woede tegenover landverraders zouden overgeven aan excessen. Enkele weken later, op 25 april, werd Klok waarnemend burgemeester van de in 1816 herstelde gemeente van vóór 1812, Kollumerland en Nieuw Kruisland. Hij bleef tot februari 1946. (Kollumerland c.a. is januari 2019 opgegaan in fusiegemeente Noardeast-Fryslân).
WEDEROPBOUW, BURGEMEESTER KLOKSTRAAT, SINT ANNE
Klok bleef schoolhoofd tot zijn burgemeesterschap in 1947 in gemeente het Bildt (sinds 2018 gemeente De Waadhoek). Tijdens de Wederopbouw was er woningnood, ontvolking van het platteland en werkloosheid. In 1956 richtte Klok met zeven gemeenten Ontwikkelingsschap De Kleibouwstreek op. Na zijn pensionering in 1958, bleef hij nog twaalf jaar voorzitter. Sint Anne (Annaparochie) heeft een Burgemeester Klokstraat, Damwoude een Meester Klokweg, daar kreeg de op 4 februari 1893 geboren en op 6 augustus 1984 in Beetsterzwaag overleden Jakob (Jaap) Klok via het beeld een gezicht.
FOTO’S:
1. Fotoportret en beeld Meester Jakob Klok (historische foto naast foto Gerhild van Rooij).
2. Oude gemeentehuis van Dantumadiel, Kruisweg, Murmerwoude, nu Damwoude (historische foto).
3. Pad naar Jakob Klok van Frans Ram, Damwâld, foto Gerhild van Rooij.
Stuur je tip, video of foto's naar:
0511-441202 of nieuws@rtvnof.nl.
